Strefa turysty

Zabytki

Szwajcarka

Powstał jako pierwszy budynek kuracyjny wiosną 1861 roku. Wybudowany w stylu szwajcarskim, zwanym również alpejskim lub uzdrowiskowym. Mieścił cztery kabiny kąpielowe oraz salę do picia solanki, która była do niej dostarczana rurami wprost z ziemi.

Ze względu na zły stan techniczny „Szwajcarka” została rozebrana w pod koniec lat 70. ubiegłego wieku.

Betania III

Obecnie Hotel „DĄBRÓWKA”
W roku 1905 budynek „Betanii III” stanowił trzeci po „Betanii I” i „Betanii II” budynek leczniczy Ewangelickiego Zakładu dla Dzieci Chorych. Zakład dysponował wtedy łącznie 150 łóżkami w trzech obiektach. Obiekt „Betania III” został wybudowany w pobliżu budynku „Betanii II” (dziś siedziba Poczty Polskiej) przy ulicy 1 Maja naprzeciw Parku Zdrojowego. Do czasów współczesnych nie przetrwał budynek „Betania I”, w miejscu którego dziś znajduje się skwer przed hotelem „Dąbrówka”. W okresie międzywojennym budynek przemianowano na „Uzdrowisko”, a potem został on przejęty przez Zakład Ubezpieczeń i taką też nosiła nazwę. Kiedy w roku 1947 uzdrowisko Jastrzębie Zdrój zostało upaństwowione budynki Ewangelickiego Zakładu dla Dzieci Chorych zostały przekształcony w pawilony uzdrowiskowe. Od tamtego czasu budynek stanowił własność Przedsiębiorstwa Państwowego „Uzdrowiska Polskie” i nosił nazwę Sanatorium nr 1 Pawilon „A”, a później „Dąbrówka”.

Pierwotnie budynek wyglądał nieco inaczej niż obecnie. Elementem wyróżniającym ten obiekt był ryzalit frontowy zwieńczony trójkątnym szczytem, zdobiony fryzem schodkowym zakończonym iglicą. Na głównym wejściem znajdował się charakterystyczny element architektoniczny stanowiący pięć lizen przebiegających przez część środkową elewacji, które były zakończone jednopołaciowymi daszkami narastającymi symetrycznie do formy trójkąta wieńczącego całość portalu. Oprócz tego pierwotnie na drugiej kondygnacji w ryzalicie środkowym znajdowały się jedynie dwa, a nie jak obecnie, cztery okna. Pierwotnie bryła korpusu budynku nakryta była dachem dwupołaciowym, przeprutym świetlikami do facjatek z własnymi dwuspadowymi daszkami zakończonymi licami.

Sama budowla reprezentowała cechy prostego budownictwa o formie podporządkowanej funkcji – brak było wyraźnych cech stylowych. Widocznymi były silne związki z tradycyjnymi wzorcami architektury pałacowej zarówno w planie, bryle, jak i surowym wystroju elewacji. Dwukondygnacyjny, podpiwniczony i posadowiony na cokole korpus budynku posiadał ujednolicone otwory okienne w kształcie smukłych stojących prostokątów z zamknięciem łukowym, z drewnianymi dwuskrzydłowymi oknami dzielonymi pojedynczymi szczeblinami. Regularna, symetryczna i dośrodkowa kompozycja obiektu podkreślała hierarchię elementów kulminujących w ryzalitowanej 3-osiowej części środkowej budowli.
Przy pomocy otworów i systemu gzymsów (cokołowym, kordonowym <dzielącym kondygnację>, podokapowym i schodkowym) przeprowadzone zostały podziały architektoniczne budynku. Należy zauważyć, iż gzyms podokienny „dzielący” piętro pierwsze i drugie został przerwany w części ryzalitu środkowego. Kondygnacja piętra wyróżniona została podziałami pilastrowymi, które zaakcentowały w ten sposób naroża poszczególnych części elewacji.

Rzut budynku składał się z trzech prostokątów, które względem siebie ułożone zostały równolegle i wzdłuż do kierunku wschód-zachód. W boczne prostokąty wpisana została część środkowa stanowiąca wysuwający się przed ściany części bocznych element, zarówno w elewacji frontowej, jak i tylnej.
Po przebudowie budynku, jaka miała miejsce prawdopodobnie przed wybuchem II wojny światowej, ryzalit frontowy i ściany szczytowe zwieńczone zostały płaskimi szczytami układającymi się w charakterystyczne „schodki”. Dwuspadowy dach zastąpiono płaskim, uzyskując w ten sposób użytkowe poddasze stanowiące dodatkowe piętro. W okresie późniejszym na drugim piętrze w ryzalicie środkowym wykonano dodatkowe dwa otwory okienne.

W roku 1997 wnętrza budynku poddano gruntownej modernizacji z przeznaczeniem na cele hotelowe, zachowując jednocześnie zabytkowy charakter obiektu. W procesie adaptacji budynku na te potrzeby obiekt został doposażony w przybudówkę, zadaszoną werandę oraz przedsionek. W budynku zachowały się oryginalne elementy wyposażenia, m.in. okna na parterze, a także drewniane drzwi wejściowe ozdobione dekoracją z motywami architektonicznymi i geometrycznymi.

Budynek wpisano do rejestru zabytków 16.08.2005r. roku.

Zakład Sanatoryjny dla dzieci im. Najświętszej Marii Panny

Historia „Zakładu Marii” swój początek miała w roku 1890, kiedy to Zdrój został nabyty przez bogatego bankiera z Berlina, Juliusza Landau. Za sprawą jego przyzwolenia w Zdroju zaczęli osiedlać się Żydzi, którzy nabywali ziemię i domy. Jakiś czas później dzięki ich inicjatywie nastąpił – jak się z czasem okazało – słuszny zwrot w historii Jastrzębia. Miał on związek z koncepcją utworzenia w Jastrzębiu ośrodka leczniczego dla dzieci. Kilku Żydów zawiązało spółkę i postarało się, aby schorowane dzieci systematycznie były przysyłane na kuracje do Jastrzębia. Za sprawą tych działań powstał „Żydowski Zakład dla Dzieci”. Na początku działalności dzieci były lokowane w prywatnych kwaterach, gdyż Zakład nie posiadał własnego budynku. Po jakimś czasie Zakład nabył swój własny lokal, którym był dzisiejszy „Jacek”.

„Żydowski Zakład dla Dzieci” zapoczątkował proces przekształcania dotychczasowego uzdrowiska w ośrodek leczący reumatyzm u dzieci. W styczniu 1891 roku zawiązał się komitet, którego zadaniem było powołanie podobnego zakładu, tyle że dla dzieci katolickich. W skład komitetu weszli: właściciel ziemski z Marklowic Górnych Grintter, dziekan z Połomi ks. Sandanus, proboszcz z Pszowa ks. Wolczak oraz dr Mikołaj Witczak. Dzięki posiadanym wpływom w Berlinie i wbrew trudnościom biurokratycznym komitetowi udało się uzyskać stosowne pozwolenie i na początku czerwca 1891 roku w wynajętych pokojach zamieszkała pierwsza grupa chorych dzieci. Tego samego roku Dom Generalny Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza w Trzebnicy uzyskał zezwolenie władz pruskich na założenie w Zdroju katolickiego domu dla dzieci.

„Dom Marii”
30 czerwca do Jastrzębia przybyły siostry, które na pierwszym turnusie kuracyjnym sprawowały opiekę nad 14 dzieci. 15 lutego 1892 roku komitet organizacyjny zakupił parcelę, na której znajdował się dom mieszkalny zwany „Sanssouci” oraz dwa budynki gospodarcze. Na początku listopada siostry boromeuszki wprowadziły się do zakupionego przez fundację domu, zwanego później „Domem Marii”. Na jego parterze urządziły kaplicę, która została poświęconą 8 grudnia 1892 roku w święto Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. Odtąd fundacja nosiła nazwę „Marienheim”, czyli „Zakład imienia Najświętszej Marii Panny”.

W latach 1892-1894 pod opieką sióstr boromeuszek znajdowało się odpowiednio 105, 159 oraz 111 podopiecznych. W roku 1895 siostry boromeuszki rozpoczęły rozbudowę zakładu, który w dwa lata później został wyposażony w izolatkę i urządzenia sanitarne. W tym czasie na leczeniu przebywało 230 dzieci. W roku 1898 w „Domu Marii” nadbudowano piętro, na parterze powstała duża jadalnia. Dobudowane zostały także dwa boczne skrzydła, a do jednego z nich została przeniesiona kaplica. W ołtarzu głównym umieszczony został obraz „Jezusa Przyjaciela Dzieci”, którego autorem był śląski artysta, Jan Bochennek. W roku 1902 kontynuowano rozbudowę „Zakładu Marii” – powstały łazienki do zabiegów, a rok później zakład wyposażono w centralne ogrzewanie. W roku 1904 w „Zakładzie Marii” na turnusach kuracyjnych przebywało 404 dzieci z całego Śląska, a ich pobyt dofinansowywała Spółka Bracka i inne instytucje oraz zakłady.
W roku 1905 na kuracji w „Zakładzie Marii” przebywało 543 podopiecznych, a w roku następnym 834.

Wybuch I wojny światowej w roku 1914 spowodował zastój w działalności uzdrowiska, którego obiekty z uzdrowiskowych zostały przekształcone w szpitale wojskowe. Pomimo wojny, tego roku w Fundacji NMP leczyło się 1180 dzieci, a w roku następnym 817.

20 lutego 1918 roku ze względu na śmierć dr. Mikołaja Witczaka, został ustalony nowy skład Zarządu Fundacji NMP. W jego skład weszli: ks. dziekan Schnalke z Wodzisławia, ks. Franciszek Dyrbach – proboszcz parafii św. Katarzyny, Franciszek Brawański, Ludwik Antończyk oraz Józef Wańczura.
W roku 1938 „Zakład Marii”, „Dom Aniołów Stróżów” i „Dom św. Jacka” stanowiły własność Fundacji NMP, natomiast willa „Maria” i „Dom św. Józefa” własność sióstr boromeuszek.
2 maja 1945 roku z wygnania powróciły siostry boromeuszki, a dwa miesiące później 4 sierpnia działalność sióstr boromeuszek została wznowiona pod nazwą Zakład św. Józefa.
Po zakończeniu wojny kaplica powróciła na swe pierwotne miejsce, ale okazała się być zbyt ciasna i w związku z tym uroczystości kościelne w większe święta odbywały się w Parku Zdrojowym. Rok później władze zakazały jednak odprawiania mszy świętych w Parku Zdrojowym. zezwalając jedynie na msze na dziedzińcu klasztornym. Początkiem do usamodzielnienia się placówki duszpasterskiej było wynajmowanie w kaplicy ławek mieszkańcom Zdroju.

W roku 1948 „Zakład Marii” i; „Dom Aniołów Stróżów” przejął Polski Czerwony Krzyż, nadając im wspólną nazwę „Caritas” i uruchamiając w budynkach prewentorium dla dzieci na 300 łóżek. W lipcu 1949 roku został ogłoszony (kolejny) zamiar budowy kościoła w dzielnicy Zdrój, a dwa tygodnie później wyłożono „Złotą księgę ofiarodawców”. 30 września Kuria Diecezjalna w Katowicach wydelegowała do Jastrzębia Zdroju ks. Roberta Przewodnika, którego zadaniem miało być doprowadzenie kaplicy w „Zakładzie Marii” do użytku publicznego. W roku szkolnym 1949-1950 w kaplicy rozpoczęto katechizację dzieci z terenu Jastrzębia Zdroju. 20 marca w roku 1950 na mocy ustawy rządowej o przejęciu przez państwo dóbr kościelnych władze uzdrowiska przejęły zachodnie skrzydło „Zakładu Marii”. W obawie przed utratą całego budynku przystąpiono do adaptacji istniejącej kaplicy na kościół parafialny. Referat Budownictwa Starostwa Powiatowego w Rybniku nie wyraził jednak zgody na wyremontowanie skrzydła wschodniego budynku i przekształcenie w kościół dawnej kaplicy znajdującej się na pierwszym piętrze. Zaakceptowany został natomiast projekt wyburzenia stropów i ścian na parterze i piętrze. Mimo wysokich kosztów przystąpiono do realizacji projektu, a szybki postęp robót był możliwy dzięki zaangażowaniu ks. Przewodnika oraz entuzjazmowi i ofiarności mieszkańców i kuracjuszy. 1 października 1950 roku odbyła się ceremonia poświęcenia krzyża i procesja do kościoła. W roku 1951 do okien kościoła wstawiono witraże wykonane przez Wilhelma Golca z Piotrowic, podłoga została wyłożona płytkami Gaża z Pszczyny, a ławki wykonał Franciszek Kubeczek z Gołkowic. 10 czerwca 1951 roku odbyła się uroczystość poświęcenia kościoła, któremu nadano wezwanie Najświętszego Serca Pana Jezusa. Poświęcenia dokonał ks. biskup Herbert Bednorz, a kazanie wygłosił ks. Henryk Holubars. W sierpniu biskup katowicki polecił ogłosić zamiar utworzenia samodzielnej placówki duszpasterskiej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jastrzębiu Zdroju, a jej duszpasterz miał sprawować funkcję kuratusa. Tworzeniu tej placówki towarzyszyły liczne spory graniczne z sąsiadującymi parafiami oraz trudności w odzyskaniu ruchomego majątku Fundacji NMP w postaci sprzętu liturgicznego, który od czasów; wojny znajdował się u sióstr boromeuszek w „Domu św. Józefa”. Na skutek sprzeciwu siostry przełożonej nowy kościół otrzymał jedynie część sprzętu liturgicznego. 3 grudnia 1951 roku został podpisany dekret, na mocy którego od 15 grudnia erygowana została w Zdroju samodzielna placówka duszpasterska, którą kierował ks. Robert Przewodnik. 4 grudnia poświęcony został ołtarz i figura św. Barbary. Na wiosnę 1952 roku 30 marca poświęcony został cmentarz i krzyż cmentarny, a ulicami Zdroju z okazji uroczystości Bożego Ciała po raz pierwszy przeszła procesja.; We wrześniu 1952 zostały przeprowadzone prace związane z pokryciem dachu budynku kościoła.

21 stycznia 1957 roku do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach wpłynęła prośba o wyznaczenie lokalizacji nowego kościoła w Jastrzębiu Zdroju. Wniosek uzasadniano faktem, iż w ówczesnym, prowizorycznym pomieszczeniu, znajdującym się w starym, sięgającym końca XIX wieku budynku nie można było pomieścić parafian i stale zwiększającej się liczby kuracjuszy, a wszechobecna ciasnota utrudniała prowadzenie nabożeństw kościelnych. Wniosek został poparty przez władze gminy i powiatu oraz Zarząd Architektoniczno-Budowlany w Katowicach, a także Wydział ds. Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. 4 marca do Ministra Zdrowia wpłynął wniosek z parafii, w którym zwracano się o nabycie parceli od Przedsiębiorstwa Państwowego „Uzdrowisko Jastrzębie”. 17 czerwca parafia otrzymała parcelę położoną przy ulicy Cieszyńskiej na łuku szosy do Ruptawy.

W roku 1958 wprowadzone zostały specjalne nabożeństwa na rozpoczęcie i zakończenie każdego turnusu kuracyjnego. 14 września 1958 roku został poświęcony krzyż na parceli przeznaczonej pod budowę kościoła przy ulicy Cieszyńskiej oraz nowy krzyż przy ulicy 1 Maja. W tym również roku rozpoczęto remont środkowej części budynku przy kościele NSPJ z zamiarem przeznaczenia jej na probostwo. Wystąpiono również o odzyskanie „Domu Aniołów Stróżów”, który ciągle znajdował się z Zarządzie PKP, zachodniego skrzydła „Zakładu Marii”, gdzie; w dalszym ciągu swą siedzibę miała dyrekcja Przedsiębiorstwa Państwowego „Uzdrowisko Jastrzębie” oraz „Domu św. Jacka”. W roku 1950 przeprowadzone były prace związane z malowaniem ścian kościoła i ławek. Ze względu na przedłużające się formalności związane z przejęciem gruntu przy ulicy Cieszyńskiej przeznaczonej pod budowę nowego kościoła, szanse na jego powstanie stawały się coraz mniej realne. Postanowiono zatem użytkowany do tej pory kościół przystosować do potrzeb wiernych poprzez dobudowanie od strony południowej przedsionka. Ten czyn spotkał się z protestem znajdującego się w budynku „Domu Aniołów Stróżów” sanatorium kolejowego. Kościół i probostwo od zewnątrz pokryto taraboną.

Kiedy w roku 1960 opracowano nowy plan zagospodarowania przestrzennego dzielnicy Zdrój okazało się, iż parcela przy ulicy Cieszyńskiej przeznaczona pod budowę nowego kościoła zostanie wcielona do terenów przyszłego osiedla z przeznaczeniem na budowę Domu Kultury kopalni „Jastrzębie”. W tym samym czasie nad wejściem do kościoła NSPJ zostały ustawione krzyż i figury Matki Bożej Bolesnej i św. Jana, aby podkreślić sakralny charakter budowli. W 1961 roku rozpoczęły się prace przygotowawcze do budowy nowego ołtarza głównego oraz złożono zlecenie panu Wyglendzie z Rybnika na wykonanie nowych organów z zakupionych wcześniej starych i zniszczonych organów z kościoła Matki Bożej Bolesnej w Rybniku. Rok później rozpoczęła się przebudowa prezbiterium – w ołtarzu głównym został umieszczony obraz Matki Bożej Częstochowskiej, który miał spowodować zjednoczenie przybyłej z całej Polski ludności. W listopadzie na skutek nacisków ze strony dyrekcji kopalni „Jastrzębie” krzyż z parceli przy ulicy Cieszyńskiej przeznaczonej pod budowę nowego kościoła został przeniesiony do ogrodu pana Józefa Drobka przy ul. 1 Maja. Kiedy w roku 1963 zaczęło brakować pomieszczeń do prowadzenia nauki religii, podjęto decyzję o wyburzeniu w bocznej kaplicy jednej ze ścian; dzięki temu powstały dodatkowe sale katechetyczne. Wtedy też po bokach ołtarza głównego umieszczone zostały płaskorzeźby świętych Barbary i Józefa, a także zostało wykonane tło do chrzcielnicy. W roku następnym władze miasta odebrały siostrom boromeuszkom parcelę, która znajdowała się naprzeciwko zabudowań „Zakładu Marii” na roku ulic 1 Maja i Powstańców (obecnie Kościuszki) wraz ze znajdującą się na niej willą „Feliks” (która później została rozebrana). Ze względu na stale powiększającą się liczbę parafian, rozpoczęto starania o adaptację kolejnych pomieszczeń znajdujących się w części środkowej budynku z przeznaczeniem na kościół, ale tym działaniom sprzeciwiła się dyrekcja uzdrowiska. W październiku przystąpiono zatem do malowania wnętrz kościoła – pod sufitem namalowano sceny 14 objawień Chrystusa po zmartwychwstaniu, a drewniany strop pomalowano na brązowo i ozdobiono ornamentami ludowymi. Wykończono także boczne ołtarze, które poświęcono 3 grudnia 1964. W roku 1965 w podziemiach kościoła rozpoczęto przebudowę pomieszczeń na salki katechetyczne. 22 czerwca 1966 roku została podjęta decyzja o profilaktycznym zabezpieczeniu kościoła przed skutkami szkód górniczych – w tym celu zaplanowano wybudowanie ściany dylatacyjnej pomiędzy kościołem a budynkiem parafialnym oraz założenie kotwic. Dwa lata później 1 marca 1966 roku kopalnia „Moszczenica” przystąpiła do kotwienia budynku probostwa. Przy okazji remontu dobudowano zakrystię, a w miejscu starej została wygospodarowana następna salka do nauczania religii dla nadal powiększającej się liczby dzieci. Rok później jako wikary do parafii przybył ks. Anzelm Skrobol. Jakiś czas później urzędujący ks. proboszcz złożył rezygnację z pełnienia dotychczasowej funkcji, a parafię objął ks. Skrobol. Władze świeckie odmówiły jednak jego zatwierdzenia na stanowisko proboszcza i w związku z tym od 12 czerwca pełnił urząd wikarego ekonoma. 7 lipca ks. Skrobol rozpoczął prace związane z urządzaniem kolejnej salki do nauki religii, która znajdowała się w piwnicach probostwa. Pomimo sprzeciwu Powiatowej Rady Narodowej w Wodzisławiu i nakazu wstrzymania prac, salkę oddano do użytku. W tym również roku zakończyły się pierwsze prace związane z zabezpieczeniem budynku, które pomimo wcześniejszej decyzji Okręgowej Komisji ds. Szkód Górniczych w Gliwicach, znacznie opóźniono. 2 lutego 1970 do życia został powołany chór parafialny, który był prowadzony przez ks. Skrobola i organistkę s. Antoninę. Latem rozpoczęły się prace związane z przebudową prezbiterium polegające na jego powiększeniu, przygotowaniu miejsca na Liturgię Słowa, usunięciu balasek i starej, wiszącej ambony i ustawieniu nowej, a także pomalowaniu wnętrza kościoła.

Pomimo usilnych starań o budowę nowego kościoła na terenie parafii w lutym 1971 roku od władz wojewódzkich wpłynęła kolejna odmowa w tej sprawie. 28 września tego samego roku ks. Anzelm Skrobol otrzymał dekret proboszczowski. W tamtym czasie podjęte zostały kolejne działania mające na celu przeprowadzenie gruntownego remontu dachu na kościele i budynku probostwa, na którym także przebudowano strych i zaadoptowano je do celów mieszkalnych. W prezbiterium została położona nowa marmurowa posadzka.
Ze względu na ciągłą niechęć władz do pomysłu budowy nowego kościoła, za sprawą ks. Skrobola parafianie wyrazili chęć wybudowania kaplicy we własnym zakresie. Uzyskali zatem pozwolenie na budowę domu gospodarczego na posesji państwa Szotków przy ulicy Połomskiej, który w zamyśle miał po wybudowaniu pełnić rolę kaplicy. W tajemnicy przed władzami Polski Ludowej powstał budynek gospodarczy, w którym już 14 listopada odprawione zostały pierwsze msze święte. Kaplicy nadano wezwanie św. Józefa Robotnika, a 4 grudnia ks. proboszcz Anzelm Skrobol dokonał uroczystego jej poświęcenia.

W październiku roku 1972 parafianie kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa podjęli się kolejnej akcji modlitewnej, intencją której było wybudowanie kolejnego kościoła, tym razem na osiedlu III. Zgody na budowę obydwóch kościołów, zarówno na osiedlu „Przyjaźń”, jak i osiedlu III władze wojewódzkie po rozmowach z Kurią Diecezjalną, nie wyraziły. Wyrażono jedynie zgodę na przeniesienie drewnianego kościoła z Jedłownika z przeznaczeniem na świątynię dla osiedla „Przyjaźń”. W tym również roku na terenie pierwotnie przeznaczonym pod budowę nowego kościoła rozpoczęto wznoszenie Górniczego Domu Kultury (dziś Górnicze Centrum Kultury PANORAMA). 31 stycznia 1976 roku nastąpił formalny podział mieszkańców pomiędzy parafie św. Barbary i św. Józefa Robotnika oraz Najświętszego Serca Pana Jezusa. W styczniu 1977 roku pracownicy kopalni „Moszczenica” rozpoczęli kolejny remont budynku kościoła NSPJ, który na skutek działalności górniczej doznał wielu zniszczeń. Kościół otrzymał nową marmurową posadzkę, a wnętrza zostały ponownie pomalowane. W 1982 roku dyrekcja uzdrowiska, pomimo wydanej decyzji nakazującej jej opuszczenie zachodniego skrzydła budynku plebanii, nadal zajmowała dotychczasowe pomieszczenia.

W kwietniu 1991 roku na spotkaniu w sprawie zwrotu parafii części budynku zajmowanej przez dyrekcję uzdrowiska w Warszawie, została podpisana odpowiednia umowa. 9 sierpnia zmieniony został zapis notarialny w księdze wieczystej dotyczącej budynku dyrekcji uzdrowiska – parafia po 40 latach odzyskała obiekt. Wtedy też rozpoczął się remont odzyskanej części budynku. W dniach od 8 do 10 listopada 1991 roku pod patronatem Prezydenta Miasta w kościele Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła miał miejsce I Jastrzębski Przegląd Chórów Religijnych im. ks. Anzelma Skrobola. W kwietniu 1992 roku dyrekcja uzdrowiska ostatecznie opuściła budynek, który poddawano dalszym pracom remontowym. W czerwcu z inicjatywy byłych żołnierzy AK i mieszkańców Jastrzębia w zewnętrzną ścianę kościoła wmurowano tablicę ku czci zamordowanych w czasie wojny kapłanów dekanatu jastrzębskiego. We wrześniu parafia udostępniła nieodpłatnie zachodnie skrzydło budynku władzom szkolnym na filię Szkoły Podstawowej nr 4. W październiku 1994 roku proboszcz poinformował parafian o planach rozbudowy kościoła i w związku z tym rozpoczęto specjalną zbiórkę. W ciągu roku w dalszym ciągu prowadzone były prace związane z usuwaniem skutków działalności górniczej. Przez cały kolejny rok trwały prace nad powiększeniem powierzchni kościoła przez adaptację salek przykościelnych na kaplicę boczną. W kaplicy przygotowano ołtarz boczny, w którym umieszczono przeniesiony z ołtarza głównego obraz Matki Bożej Częstochowskiej. Wykonano również remont i renowację organów. Na ścianie, na której umieszczone zostały stacje Drogi Krzyżowej namalowano postać Chrystusa Zmartwychwstałego. Od roku 1996 Międzynarodowy Festiwal Chórów im. ks. Anzelma Skrobola odbywa się w kościele NSPJ. W marcu 1997 roku udostępnione zostały wyremontowane pomieszczenia podziemi domu parafialnego, które nazwano katakumbami. Odbywają się w nich spotkania autorskie, imprezy kulturalne, wystawy oraz spotkania grup parafialnych. W sierpniu 1999 roku w kościele zamontowano nowy ołtarz oraz tabernakulum, a 19 października nastąpiło uroczyste poświęcenie nowego wystroju prezbiterium.

W roku 2000 roku miało miejsce niezwykłe wydarzenie. Tuż przed obchodami 20. rocznicy podpisania „Porozumień Jastrzębskich”, podczas porządkowania książek po zmarłym proboszczu Anzelmie Skrobolu odnaleziony został oryginał tego historycznego dokumentu, który przez wiele lat znajdował się w bibliotece parafii NSPJ. Odnalezione przez ks. Antoniego Pudlika „Porozumienia Jastrzębskie” zostały przekazane Marianowi Krzaklewskiemu, ówczesnemu przewodniczącemu NSZZ „Solidarność”, podczas uroczystych obchodów 20. rocznicy ich podpisania. W sierpniu 2002 roku przystąpiono do kapitalnego remontu filii budynku parafialnego (skrzydła zachodniego – siedziby Zarządu Uzdrowiska).

Budynek, w którym dziś swoją siedzibę ma kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa pierwotnie stanowił budynek mieszkalny, usytuowany został równolegle do ulicy 1 Maja i od wschodu graniczy z „Domem Aniołów Stróżów”, a od strony zachodniej z główną aleją Parku Zdrojowego. Kształtem przypomina literę „H” o przedłużonej osi wschód-zachód. Dzieli się na trzy prostokątne segmenty, które rozdzielone są celowo utworzonymi w konstrukcji budynku szczelinami zwanymi dylatacjami. W holu segmentu środkowego budynku zachowały się oryginalne płytki ceramiczne oraz drewniane schody dwubiegowe ze spocznikami, a także oryginalna drewniana balustrada. Budynek posiada symetryczny dwukondygnacyjny dach, w którym w północnej połaci występują cztery facjatki kryte dachem dwuspadowym. W skrzydle wschodnim od strony Parku Zdrojowego (północnej) znajduje się pięcioboczny ryzalit zwany absydą, który nakryty jest dachem namiotowym. Cały budynek podzielony został gzymsem kordonowym, który oddziela parter budynku od piętra. Szczyty dachu posiadają wysunięte na rzeźbionych zakończeniach belek stropowych zwanymi kroksztynami okapy, a krawędzie skrzydeł bocznych zaakcentowane zostały od południa płaskimi, pionowymi występami w murze zewnętrznym zwanymi lizenami. Pierwotnie elewacje budynku były przyozdobione boniowanym cokołem oraz gzymsami nadokiennymi i ozdobnymi opaskami wokół okien. Układ powtarzalnych na kondygnacjach pomieszczeń w skrzydle wschodnim budynku przekształcono – pierwotnie w części tej na piętrze znajdowała się kaplica. Obecnie układ ten został zmieniony tak, że skrzydło wschodnie to jednoprzestrzenne pomieszczenie zaadoptowane na kościół, gdzie w parterze ściany nośne zostały zastąpione słupami, a wydzielone pomieszczenie stanowi wspólne wnętrze z kościołem. W górnej części kościoła zachowała się z czasów kaplicy ozdobnie ciosana więźba drewniana wieszarowa z zastrzałami i kroksztynami. W posiadaniu parafii znajdują się zabytkowe sprzęty liturgiczne pochodzące z fundacji Najświętszej Marii Panny, do których można zaliczyć monstrancje, kielichy, puszki i latarnie służące kapłanom, z pierwszej i drugiej połowy XIX wieku. W katakumbach znajduje się ponadto drewniana, malowana rzeźba „Chrystus z dziećmi”.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa wraz z probostwem i skrzydłem zachodnim, Dom Klasztorny św. Józefa i „Dom Aniołów Stróżów” wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Dom Klasztorny św. Józefa
Obiekt ten został wybudowany w roku 1905 na terenie podarowanym przez dr. Mikołaja Witczaka. Ten dwupiętrowy budynek został wybudowany z myślą spełniania funkcji domu mieszkalnego dla sióstr boromeuszek. Z nastaniem II wojny światowej kaplica przejęta przez władze niemieckie przeniesiona została do „Domu św. Józefa”. W roku 1965 siostry boromeuszki przeprowadziły remont w kaplicy „Domu św. Józefa”. Do dnia dzisiejszego Klasztorek zamieszkują siostry boromeuszki.

„Dom Aniołów Stróżów”
W roku 1909 został wybudowany „Dom Aniołów Stróżów”, który pierwotnie został przeznaczony dla chłopców. Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku w „Domu Aniołów Stróżów” zamieszkała organizacja młodzieżowa – Hitler Jugend, która urządziła tam szkołę samochodową. W roku 1948 „Dom Aniołów Stróżów” przejął Polski Czerwony Krzyż, nadając mu wspólną nazwę „Caritas” i uruchamiając prewentorium dla dzieci. Następnie „Dom Aniołów Stróżów” dzierżawiła Dyrekcja PKP w Katowicach, która jednak zaprzestała opłacania czynszu w roku 1950. W roku 1956 Dyrekcja Okręgowa PKP uruchomiła w tym budynku Kolejowe Sanatorium dla Dzieci z 83 łóżkami. W roku 1971 sanatorium PKP zostało przekształcone w szpital kolejowy.

Budynek, w którym dziś swoją siedzibę ma kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa pierwotnie stanowił budynek mieszkalny, usytuowany został równolegle do ulicy 1 Maja i od wschodu graniczy z „Domem Aniołów Stróżów”, a od strony zachodniej z główną aleją Parku Zdrojowego. Kształtem przypomina literę „H” o przedłużonej osi wschód-zachód. Dzieli się na trzy prostokątne segmenty, które rozdzielone są celowo utworzonymi w konstrukcji budynku szczelinami zwanymi dylatacjami. W holu segmentu środkowego budynku zachowały się oryginalne płytki ceramiczne oraz drewniane schody dwubiegowe ze spocznikami, a także oryginalna drewniana balustrada. Budynek posiada symetryczny dwukondygnacyjny dach, w którym w północnej połaci występują cztery facjatki kryte dachem dwuspadowym. W skrzydle wschodnim od strony Parku Zdrojowego (północnej) znajduje się pięcioboczny ryzalit zwany absydą, który nakryty jest dachem namiotowym. Cały budynek podzielony został gzymsem kordonowym, który oddziela parter budynku od piętra. Szczyty dachu posiadają wysunięte na rzeźbionych zakończeniach belek stropowych zwanymi kroksztynami okapy, a krawędzie skrzydeł bocznych zaakcentowane zostały od południa płaskimi, pionowymi występami w murze zewnętrznym zwanymi lizenami. Pierwotnie elewacje budynku były przyozdobione boniowanym cokołem oraz gzymsami nadokiennymi i ozdobnymi opaskami wokół okien. Układ powtarzalnych na kondygnacjach pomieszczeń w skrzydle wschodnim budynku przekształcono – pierwotnie w części tej na piętrze znajdowała się kaplica. Obecnie układ ten został zmieniony tak, że skrzydło wschodnie to jednoprzestrzenne pomieszczenie zaadoptowane na kościół, gdzie w parterze ściany nośne zostały zastąpione słupami, a wydzielone pomieszczenie stanowi wspólne wnętrze z kościołem. W górnej części kościoła zachowała się z czasów kaplicy ozdobnie ciosana więźba drewniana wieszarowa z zastrzałami i kroksztynami. W posiadaniu parafii znajdują się zabytkowe sprzęty liturgiczne pochodzące z fundacji Najświętszej Marii Panny, do których można zaliczyć monstrancje, kielichy, puszki i latarnie służące kapłanom, z pierwszej i drugiej połowy XIX wieku. W katakumbach znajduje się ponadto drewniana, malowana rzeźba „Chrystus z dziećmi”.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa wraz z probostwem i skrzydłem zachodnim, Dom Klasztorny św. Józefa i „Dom Aniołów Stróżów” wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Dom Klasztorny św. Józefa
Obiekt ten został wybudowany w roku 1905 na terenie podarowanym przez dr. Mikołaja Witczaka. Ten dwupiętrowy budynek został wybudowany z myślą spełniania funkcji domu mieszkalnego dla sióstr boromeuszek. Z nastaniem II wojny światowej kaplica przejęta przez władze niemieckie przeniesiona została do „Domu św. Józefa”. W roku 1965 siostry boromeuszki przeprowadziły remont w kaplicy „Domu św. Józefa”. Do dnia dzisiejszego Klasztorek zamieszkują siostry boromeuszki.

„Dom Aniołów Stróżów”
W roku 1909 został wybudowany „Dom Aniołów Stróżów”, który pierwotnie został przeznaczony dla chłopców. Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku w „Domu Aniołów Stróżów” zamieszkała organizacja młodzieżowa – Hitler Jugend, która urządziła tam szkołę samochodową. W roku 1948 „Dom Aniołów Stróżów” przejął Polski Czerwony Krzyż, nadając mu wspólną nazwę „Caritas” i uruchamiając prewentorium dla dzieci. Następnie „Dom Aniołów Stróżów” dzierżawiła Dyrekcja PKP w Katowicach, która jednak zaprzestała opłacania czynszu w roku 1950. W roku 1956 Dyrekcja Okręgowa PKP uruchomiła w tym budynku Kolejowe Sanatorium dla Dzieci z 83 łóżkami. W roku 1971 sanatorium PKP zostało przekształcone w szpital kolejowy.

Muszla Koncertowa

Muszla koncertowa została wybudowana pomiędzy Domem Zdrojowym a budynkiem Łazienek II. Obiekt ten uważany jest za nietypowy i bezstylowy z elementami historyzującymi. Posiada dwie symetryczne elewacje i został wzniesiony na murowanym cokole. Muszla dysponuje formą łuku triumfalnego o trzech arkadach, z których środkowa jest szersza i wyższa od pozostałych. Arkady wspierane są przez dwie pary wybrzuszonych kolumn i półkolumn z kostkowymi głowicami, a całość zwieńczona jest schodkowym szczytem.

Do muszli prowadzą umieszczone symetrycznie w bocznych przęsłach wachlarzowe, jednobiegowe okolone niskimi murkami schody. W czasach, gdy Jastrzębie funkcjonowało jako popularne uzdrowisko w muszli koncertowej zwanej ówcześnie pawilonem muzycznym, codziennie odbywały się koncerty promenadowe Orkiestry Zdrojowej.

W roku 1998 muszla koncertowa została poddana pracom odnowieniowym. Muszlę koncertową wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Pijalnia Wód

Obiekt ten został wzniesiony w roku 1861 i usytuowany został po zachodniej stronie głównej alei Parku Zdrojowego, pomiędzy nieistniejącą już dziś „Szwajcarką” a Domem Zdrojowym. Obiekt ten w swej historii był przebudowywany trzykrotnie. Początkowo został wybudowany w stylu uzdrowiskowym. Wzniesiono go na ośmiobocznym murowanym cokole zagłębionym poniżej poziomu otaczającego go terenu. Przed wejściem od strony południowej znajdował się placyk, a na wyższej kondygnacji znajdowała się drewniana ażurowa altana na słupach z ozdobnym detalem i dachem dwuspadowym, która służyła jako taras dla orkiestry.

Około roku 1870 miała miejsce przebudowa budynku pijalni wód. Związana była ze zmianą dachu dwuspadowego na dach namiotowy z wieżyczką na osi nawiązującej swym wyglądem do chińskiej pagody. Przed rokiem 1930 miała miejsce kolejna przebudowa obiektu – zlikwidowano ażurową altanę, w jej miejsce zbudowano ośmioboczny drewniany pawilon z tarasem. W czasie trwania II wojny światowej budynek pijalni wód uległ zniszczeniu. Z chwilą zakończenia wojny rozpoczęły się działania mające na celu odbudowę zabudowań uzdrowiskowych i  w lipcu 1948 roku wyremontowaną i nieco przekształconą pijalnię wód oddano do użytku. Do czasów współczesnych zachowało się oryginalne symetryczne ukształtowanie terenu ze skarpami, schodami terenowymi i półkolistym placykiem przed dawnym wejściem na dolny poziom, jak również międzywojenna stolarka okienna z podziałem na drobne prostokątne pola, a także lada.

W roku 1994 uzdrowisko w Jastrzębiu Zdroju zaprzestało swej działalności, a obiekt został przejęty przez Gminę z przeznaczeniem na kawiarenkę letnią, z usług której do dziś korzystają osoby wizytujące Park Zdrojowy. Pijalnię wód wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

W latach 2011-2012 budynek dawnej Pijalni Wód został zrekonstruowany i przywrócono mu pierwotną rangę. Część podziemna ma  reprezentacyjny charakter z małą salą gastronomiczną i dużym tarasem. Górna część  pozostała bez zmian, zachowana  została jej ażurowość, jednoprzestrzenne  wnętrze i charakter otwartej kawiarni letniej.

Dodatkowo wprowadzono schody  wewnętrzne umożliwiające właściwe  rozwiązania funkcjonalne z uwagi na  wymogi sanepidu i bhp. W piwnicy zapewniono wystarczające powierzchnie  przeznaczone na zaplecze socjalne pracowników oraz toalety dla klientów.

W trakcie remontu wprowadzone zostały nowoczesne technologie – nowe ściany, izolacje, wymieniono  stolarkę – umożliwiające korzystanie z obiektu również zimą, co zapewnia jego właściwe wykorzystanie.

Masnówka

Obiekt ten został wybudowany w celu pełnienia funkcji siedziby Zarządu Uzdrowiska w roku 1912. Budynek powstał bez wyraźnych cech stylowych, o symetrycznym układzie bryły oraz pionowym układem i podziałem okien z ozdobnymi opaskami i gzymsami nawiązującymi do form architektury klasycznej. Umiejscowiony został po zachodniej stronie głównej alei Parku Zdrojowego – via a vis budynku Łazienek III. Budynek zarówno w czasach funkcjonowania uzdrowiska, jak i współcześnie otaczają alejki parkowe, starodrzew, a od strony południowo-zachodniej i zachodniej krajobrazowa część Parku Zdrojowego (Dolina Mikołaja). W roku 1947 budynek Zarządu Uzdrowiska został przejęty pod zarząd Ministerstwa Zdrowia.

Nową siedzibą Zarządu Uzdrowiska stało się zachodnie skrzydło Zakładu Marii, a obiekt został przeznaczony na cele mieszkalne. Do dziś nazywany jest „Masnówką” – od nazwiska doktora Masnego, który pełnił funkcję lekarza uzdrowiskowego. W roku 1994 gdy uzdrowisko zaprzestało swej działalności, budynek został przejęty przez Gminę z przeznaczeniem na mieszkania oraz siedziby biur i stowarzyszeń. Od roku 2001 budynek nie był użytkowany, a w roku 2005 rozpoczęły się prace remontowo-adaptacyjne. W ich wyniku w chwili obecnej „Masnówka” stanowi siedzibę filii II Universitas Litterarum Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jastrzębiu Zdroju.

Budynek ten wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Łazienki III

Budynek Łazienek III, tzw. Nowych Łazienek II, został wybudowany ok. roku 1920. Zostały usytuowane pomiędzy budynkiem Łazienek II a kompleksem Zakładu Marii, po wschodniej stronie głównej alei spacerowej Parku Zdrojowego. Budynek posiada trzy kondygnacje, z czego trzecią stanowią dwa tarasy (umieszczone na dachu budynku) otoczone wysoką murowaną pełną attyką. Wejście główne znajduje pośrodku fasady północnej. Symetryczny układ elewacji frontowej oraz pionowy układ i podziały okien nawiązują do form uproszczonego klasycyzmu.

W czasach funkcjonowania uzdrowiska w budynku prowadzona była terapia wodna w postaci „biczów wodnych”, a także solarium (kąpiele słoneczne). W roku 1947 Łazienki III wraz z 80% uzdrowiska zostały przejęte pod zarząd Ministerstwa Zdrowia. Zniszczone podczas działań wojennych zostały odbudowane, a 1 czerwca 1949 roku wyremontowany budynek oddano do użytku jako Zakład Przyrodoleczniczy.

Zabiegi były prowadzone do roku 1994, kiedy to budynek przejęła Gmina. Od tego czasu obiekt pozostaje w stanie nieużytkowanym. Łazienki III wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Łazienki II

Budynek Łazienek II, zwany Nowymi Łazienkami I, został wybudowany w roku 1912 jako odpowiedź dr Mikołaja Witczaka na pruskie sankcje dotyczące dalszego funkcjonowania zdrojowiska (warunkiem dalszego działania uzdrowiska było skanalizowanie i podłączenie do sieci wodociągowej wszystkich pensjonatów i budynków kuracyjnych). Budynek usytuowany został w środkowej części Parku Zdrojowego, po wschodniej stronie głównej alei parkowej. Pierwotnie przylegający do budynku Łazienek plac, który służył kuracjuszom do wypoczynku, spacerów i rekreacji był nieco mniejszy. Pomiędzy Nowymi Łazienkami a główną aleją spacerową zaaranżowano kwiatowy zegar, który do dziś w okresach letnich stanowi niezwykłą ozdobę Parku Zdrojowego. Łazienki II otoczone zostały alejkami parkowymi, starodrzewem, a od strony południowej w odległości ok. 40 m sąsiadują z budynkiem Łazienek III (nazwanych później Nowymi Łazienkami II).

Budynek charakteryzuje dwukondygnacyjna wieża usytuowana pośrodku budynku, w której pierwotnie znajdował się zbiornik ciśnień solanki i wody. Solanka z dwóch dostępnych wtedy źródeł doprowadzana była bezpośrednio do specjalnego zbiornika wykonanego z dębowego drzewa. Po „uspokojeniu” była przepompowywana do zbiornika ciśnień na wieży budynku, skąd spływała do łazienek leczniczych. Charakterystyczny dla budynku jest również wysoki stromy dach z lukarnami oraz symetryczny układ elewacji frontowej z gankiem. W czasach funkcjonowania uzdrowiska w budynku była prowadzona terapia wodna, polegająca na kąpielach solankowych, borowinowych i inhalacjach. Do dziś we wnętrzu budynku zachowały się charakterystyczne kafle i sesyjne lavabo, z których wydobywała się solanka. W roku 1947 Łazienki II został przejęty pod zarząd Ministerstwa Zdrowia. W roku 1949 odremontowany ze zniszczeń wojennych budynek zwany Zakładem Przyrodoleczniczym, oddano do ponownego użytku w celu prowadzenia zabiegów przyrodoleczniczych. Gdy w roku 1994 uzdrowisko ostatecznie zaprzestało swej działalności, budynek przejęła Gmina. W roku 2001 po zakończeniu prac adaptacyjnych budynek został przeznaczony na działalność oświatowo-edukacyjną Ośrodka Działalności Dydaktycznej Uniwersytetu Śląskiego. Od 2010 roku w budynku Łazienek II znajduje się Galeria Historii Miasta Miejskiego Ośrodka Kultury.

Łazienki II wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Łazienki I

Budynek wchodzący w skład dawnego Zespołu Łazienek i stanowiący integralną część wpisanego również do rejestru zabytków Parku Zdrojowego wybudowano około roku 1865. Pierwotnie budynek posiadał elementy uproszczonego neoklasycyzmu i pełnił rolę łazienek kąpielowych, w których liczne schorzenia leczyli przybywający tu kuracjusze. Budynek stanowiący kształt litery „T” usytuowany został w północnej części Parku Zdrojowego, u podnóża skarpy. Wejście główne do budynku zostało usytuowane od strony zachodniej.

Bryła obiektu pierwotnie składała się ze zwartej części trójkondygnacyjnej na rzucie zbliżonym do kwadratu oraz z horyzontalnie ułożonej hali parterowej na planie prostokąta pierwotnie przykrytej dachem dwuspadowym. Elewacja wschodnia pierwotnie posiadała układ identyczny z elewacją północną, z tym, że na każdej kondygnacji okna znajdowały się we wszystkich osiach. Około roku 1927 rozbudowano część frontową budynku Łazienek w stylu nawiązującym do modernizmu poprzez dodanie traktu, podniesienie o jedną kondygnację oraz zmieniając dach z dwuspadowego na płaski z attyką. W roku 1947 Łazienki I wraz z 80% uzdrowiska zostały przejęte pod zarząd Ministerstwa Zdrowia. Zniszczone podczas działań wojennych zostały odbudowane, a 1 czerwca 1949 roku wyremontowany budynek oddano do ponownego użytku. Do roku 1968 był wykorzystywany jako zakład przyrodoleczniczy. Następnie pełnił funkcję rozlewni wody mineralnej.

Obecnie część wyższa kryta jest dachem płaskim z trójstronną attyką o ukształtowaniu schodkowym, ale pierwotnie attyka była niższa i symetrycznie schodkowa. Elewacje budynku charakteryzuje prosty usytuowany nad drugim piętrem (pod attyką) oraz pod oknami pierwszego piętra – wydatny gzyms. Najbardziej ozdobną jest elewacja północna – pięcioosiowa, z regularnym układem okien. Parter udekorowany jest malowanymi wnękami o zwieńczeniu półkolistym. Po przebudowie w roku 2001 do elewacji dobudowany został parterowy łącznik – ze względu na to na parterze budynku pozostało tylko jedno – skrajnie prawe okno.

Park Zdrojowy

Został założony na początku lat 60. XIX wieku. Pierwszymi obiektami uzdrowiskowymi wybudowanymi na terenie Parku były „Szwajcarka” i pijalnia wód. W Parku Zdrojowym znajdowało się drugie źródło solanki jodo-bromowej. Od samego powstania Park Zdrojowy stanowił niezwykłą atrakcję uzdrowiska Jastrzębia. Park Zdrojowy od początku założenia podzielony był na dwie „części” – uporządkowaną i „krajobrazową”. Z czasem w Parku zaczęły powstawać kolejne zabudowania uzdrowiskowe: budynki Łazienek I, II i III i okazały budynek „Wojskowego Letniska Śląskiego” (późn. Górnik).

Wybudowano także budynek Zarządu Uzdrowiska (Masnówka) oraz muszlę koncertową, basen kąpielowy oraz korty tenisowe i skocznię narciarską. W czasach świetności uzdrowiska krajobrazowa część Parku Zdrojowego nosiła nazwę „Dolina Mikołaja”. W roku 1952 uzdrowisko nawiedziła silna wichura, która wyrządziła znaczne straty w drzewostanie parku. Po II wojnie światowej w Parku Zdrojowym miały miejsce prace mające na celu jego odbudowanie i uporządkowanie. Nadzór nad prowadzonymi w czynie społecznym pracami prowadziło  Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. 22 lipca 1955 odbyła się uroczystość oddania do użytku kuracjuszy odnowionego Parku, któremu nadano imię Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. „Wydarzenie” to upamiętnia kamienny obelisk, który do dziś znajduje się w Parku Zdrojowym. Do czasów współczesnych nie przetrwały budynki „Szwajcarki” oraz „Wojskowego Letniska Śląskiego”.

Park Zdrojowy może pochwalić się bogactwem sprowadzonych gatunków roślin, m.in.: daglezji zielonej (Ameryka Północna), sosny wejmutki (Ameryka Północna), sumaka octowca (Ameryka Północna) czy niezwykle rzadkiego kasztana jadalnego (południe Europy), miłorzębu dwuklapowego (Chiny) i zółtnicy pomarańczowej (Ameryka Północna). W okresach letnich Park Zdrojowy zdobi także usytuowany pomiędzy budynkiem Łazienek II i główną aleją spacerową – zegar kwiatowy. W miesiącach letnich na jego terenie odbywa się szereg imprez kulturalnych. Jedną z ozdób parku jest zabytkowa Pijalnia wód, która w latach 2011-2012 została gruntownie odremontowana.

Dwór obronny w Bziu

Dwór obronny usytuowany został na niewielkim wzniesieniu przy ulicy Klubowej i frontem zwrócony na wschód. Wybudowany został w stylu późnorenesansowym pomiędzy osadami Bzie Dolne i Bzie Średnie w dobrach rycerskich rodziny Rostków w XVII wieku. Niestety nie są znane dokładny rok budowy ani wykonawcy. Budynek postawiono na planie wydłużonego prostokąta, z usytuowanym niesymetrycznie od strony południowej wydatnym ryzalitem. W ryzalicie umieszczona została klatka schodowa oraz sień. Po stronie północnej w późniejszym okresie dobudowano przybudówkę, która posiada użytkowe poddasze. Budynek z nieużytkowym poddaszem jest piętrowy i częściowo podpiwniczony, z dostępem do piwnic od zewnątrz. Wejście główne do budynku usytuowane jest od strony południowej, natomiast od strony wschodniej znajduje się wejście boczne. Elewacje budynku charakteryzują się nieregularnym rytmem okien, posiadają pogrubiony w trakcie ostatniej przebudowy impostowy gzyms pomiędzy parterem a pierwszym piętrem oraz gzyms na krawędzi dachu, które okalają budynek dookoła. Budynek posiada również dekorowane, o renesansowych formach trójkątne szczyty elewacji wschodniej i zachodniej. Pierwotnie prawdopodobnie były one zwieńczone ozdobnymi elementami. Szczyty o gładkiej części górnej osadzone są na wydatnym gzymsie. W ich połowie znajduje się także gzyms kordonowy. W dolnej części szczytów znajdują się wnęki dwuarkadowe o łuku odcinkowym oddzielone od siebie pilastrem z profilowaną głowicą. Do dziś zachowały się częściowo otwory strzelnicze. Na parterze budynku znajdują się pomieszczenia o układzie jednotraktowym, trzy z nich posiadają sklepienia kolebkowe z lunetami, a jedno sklepienie krzyżowo-kolebkowe. Piwnice znajdują się pod wschodnią częścią budynku i składają się z dwóch komór, które przykryte są sklepieniami kolebkowymi.

Przypuszcza się, iż Dwór Obronny wybudowano około 1605 roku. Dwór aż do roku 1714 był w posiadaniu rodziny Rostków. Po śmierci ostatniego z  Rostków Dwór aż do roku 1891 należał do rodziny Skrebeńskich. W latach 1891-92 Dwór należał do adwokata z Raciborza – Teodora Hoffmana. Od roku 1892 do roku 1945 właścicielami Dworu byli Wilhelm, a następnie Fryderyk Thau. Podczas II wojny światowej budynek uległ częściowemu zniszczeniu, m.in. zniszczony został ozdobny szczyt elewacji zachodniej, a jego wnętrza zostały splądrowane przez żołnierzy Armii Czerwonej.  Po zakończeniu wojny budynek przeszedł na własność państwa polskiego. W 1957 roku Bzie zostało włączone do powiatu wodzisławskiego, a w rok później po długich staraniach władz (prace remontowe ograniczał brak możliwości wykwaterowania dwóch rodzin zamieszkujących w ocalałej części budynku) konserwator wojewódzki rozpoczął remont i odbudowę Dworu Obronnego. W wyremontowanym obiekcie miały znaleźć się siedziby biblioteki, świetlicy, punktu felczerskiego oraz przedszkole, a na pierwszym piętrze sala posiedzeń rady. Po zakończeniu remontu w części dworu uruchomiona została świetlica. Z powodu braku wykonawcy dopiero w roku 1967 w budynku otwarto ośrodek zdrowia. W roku 1972 Bzie zostało włączone do gminy Ruptawa, a trzy lata później Ruptawę z Bziem włączono do Jastrzębia Zdroju. W roku 1973 w odremontowanych pomieszczeniach Dworu do użytku oddano przedszkole. W 2008 roku ze względu na wymogi przeciwpożarowe w budynku dobudowano dodatkową klatkę schodową. Wykonano także termomodernizację Dworu i odnowiono elewację.

Dwór Obronny w Bziu Zameckim w chwili obecnej jest jedyną zachowaną w tej części Śląska budowlą tego rodzaju. Podobne budowle znajdują się  w Chudowie koło Knurowa i stanową ruiny zamku, a także w Czechowicach-Dziedzicach i stanową ruiny dworu.

Dwór Obronny w Bziu Zameckim został wpisany do rejestru zabytków 5 sierpnia 1966 roku.

Kościół pw. Wszystkich Świętych

Dokładne ustalenie daty powstania parafii i kościoła w Szerokiej jest niezwykle trudne. Niestety brak jest dokumentów w tej sprawie – istnieją jedynie domysły, przypuszczenia oraz podania ludowe. Przypuszcza się, iż Szeroka wraz Gogołową pod koniec XIII wieku stanowiły jedną parafię. Istniał wówczas kościół, który miał stać na granicy tych dwóch wsi, ale nie wiadomo, jakie były dalsze jego losy – czy po usamodzielnieniu się wsi kościół należał do Szerokiej, czy Gogołowej tego nie można stwierdzić jednoznacznie. 6 grudnia 1321 roku książę Leszek Raciborski wystawił dokument, w którym zapisane zostało nazwisko notariusza książęcego Jana z Timmendorfu, którego rolę pełnił w dawnych czasach ksiądz – w tym wypadku najpewniej proboszcz z Szerokiej. Na tej podstawie można wywnioskować, iż kościół i parafia w Szerokiej powstały na początku XIV wieku, najprawdopodobniej w latach 1305-1320. Pierwszym potwierdzeniem istnienia parafii w dokumentach jest spis świętopietrza w dekanacie żorskim z roku 1447 roku, gdzie parafia w Szerokiej wymieniana jest jako Bestimdorf. Prawdopodobnie w pierwszej połowie XV wieku w czasie wojen husyckich „stary” kościół został zniszczony. W roku 1520 w Szerokiej został wybudowany nowy drewniany kościół, który przetrwał aż do wieku XVIII. O kościele tym pojawiają się zapisy w relacjach ewangelickiego dziekana pszczyńskiego Hoffmana z 1628 roku oraz protokół powizytacyjny z roku 1652. W latach 1568 – 1628 na skutek reformacji Kościoła na ziemi pszczyńskiej kościół przejęli protestanci. W latach 1665-1860 w Kościele miał miejsce okres filialny; („kościół matka” posiadał swą filię) – kościoły w Krzyżowicach i Szerokiej były „połączone”, a każdy proboszcz kościoła krzyżowickiego był jednocześnie proboszczem szerockim. Zamysł budowy nowego murowanego kościoła powstał za sprawą księdza proboszcza Ignacego Alojzego Skrzyszowskiego w roku 1793. Ksiądz ten ubolewał nad stanem technicznym dwóch kościołów, których był gospodarzem. 12 lipca 1793 roku w liście skierowanym do władzy patronackiej w Pszczynie ks. Skrzyszowski przekazał swój zamysł budowy dwóch masywnych, murowanych kościołów – w Krzyżowicach i Szerokiej. Po uzyskaniu zezwolenia Generalnego Urzędu Wikariackiego i patrona 30 marca 1796 roku rozpoczęła się rozbiórka starego, liczącego przeszło 250 lat drewnianego kościoła. Jednocześnie w kwietniu rozpoczęły się prace polegające na wykopaniu ziemi pod fundamenty nowej świątyni. 21 kwietnia 1796 roku odbyło się uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego – w obecności rzeszy parafian ks. Skrzyszowski odprawił Mszę świętą, poświęcił wodę i sól, a także wspólnie została odmówiona litania do Wszystkich Świętych.; Kierownikiem budowy kościoła został mistrz murarski Langer z Głubczyc. Pod jego kierunkiem w ciągu 3 lat pracowało 10 murarzy, z pomocą dziewcząt szerockich, które zgodnie z tradycją szykowały zaprawę i nosiły cegły budowniczym. Należy jednocześnie nadmienić, iż w tamtym czasie szerocka parafia liczyła jedynie 270 wiernych.

W roku 1801 budowa świątyni w Szerokiej została zakończona w stanie surowym. W tym czasie ks. Skrzyszowski ciężko zachorował. O poprawny przebieg dalszych prac troszczył się ksiądz wikary. Prace wykończeniowe trwały do roku 1803 -; wtedy też do nowej świątyni przeniesiono ufundowane przez Wawrzyńca Stenzla organy, tabernakulum oraz wielki obraz Wszystkich Świętych, którego autorem był F. Froeml. Poświęcenie nowego kościoła nastąpiło w roku 1803.

Budynek murowanego kościoła wzniesiony w stylu barokowo-klasycystycznym został otoczony murowanym parkanem, na którym wzniesione zostały cztery stacje Drogi Krzyżowej. W parkanie ujęto wejściową bramę cmentarną, na której umieszczono napis w języku polskim „Tu jest Dom Boży i brama niebieska”. Tuż przy bramie znajduje się kamienny krzyż ufundowany przez gminę szerocką w 1855 roku. Przed bramą po lewej stronie na kopcu w roku 1768, a więc na długo przed wybudowaniem nowego kościoła, parafianie na wysokim cokole umieścili statuę Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus.

Przewaga linii krzywych, unikanie prostych narożników we wnękach, zastosowanie ozdobnych pilastrów korynckich to cechy charakterystyczne dla późnego baroku. Budowlę charakteryzuje krótkie, prostokątne prezbiterium o silnie zaokrąglonych narożnikach oraz szersza od prezbiterium trójprzęsłowa nawa z umiejscowioną od północy kruchtą z drugiej połowy XIX wieku oraz z umiejscowioną od zachodu kwadratową wieżą z kruchtą w przyziemiu. Boki wieży wyposażone są w dwie lokalności niewyodrębniające się z całej bryły budynku. Bardzo charakterystycznym dla późnego baroku elementem architektonicznym jest fasada, w której zdobiąca ją wieża jest „wtopiona” w połacie dachowe i związana z nią za pomocą mniej lub bardziej uproszczonych przyczółków bocznych, a jednocześnie nieznacznie występująca swą przednią ścianą poza jej kształty. Wnętrza prezbiterium, nawy i lokalności na piętrze wieży przykryte są sklepieniami żaglastymi, które w nawie są rozpięte między gurtami. Zakrystia kościoła kryje natomiast sufity płaskie. Ściany nawy i prezbiterium podzielone są parami kompozytowych pilastrów, które dźwigają odcinki belkowania i pomiędzy którymi znajdują się wysokie wnęki arkadowe na ołtarze boczne. Pilastry toskańskie na wysokich postumentach dźwigające belkowanie przechodzące na boczne ściany kościoła dzielą natomiast fasadę z ryzalitowo występującą wieżą. W bocznych polach fasady umiejscowione są nisze, które sklepione są hemisferycznie, a ponad belkowaniem znajduje się attyka ze spływami, które łączą fasadę z wieżą. Wieża o zaokrąglonych narożnikach posiada podziały ramowe oraz pilastrowe, które dźwigają belkowanie poszerzone na osi na pomieszczenie tarcz zegarowych. Wieżę zwieńcza hełm cebulasty kryty blachą z ośmioboczną latarnią. Dwuspadowe dachy nad nawą i prezbiterium pokryte są gontem, natomiast nad zakrystią i kruchtą dach pokryty jest dachówką. Na dachu nad nawą umiejscowiona została sześcioboczna wieżyczka kryta blachą z przeznaczeniem na sygnaturkę z latarnią. W fasadzie zachodniej nad wejściem głównym w specjalnych łukowo zakończonych wnękach ustawione zostały figury świętych Barbary i Józefa.

We wnętrzach kościoła znajdują się zabytkowe dzieła sztuki sakralnej. Jednym z nich jest późnobarokowy ołtarz główny z 1810 roku, którego twórcą był Franciszek Siedlaczek z Frysztatu. Jego tło stanowią dwie kolumny marmoryzowane, z głowicami ozdobionymi ślimacznicami i liśćmi akantu. Ponad nimi;znajdują się charakterystyczne gzymsy, na których umiejscowione zostały Trybularze. Obok kolumn swe miejsce znalazły pilastry, które w klasycznej formie posiadają gzymsy bez ozdób. Wszystko to zostało zakończone ozdobioną na szczycie złotą ornamentacją attyką. Na szczycie ołtarza, tuż pod sufitem w pięknych pozłacanych ramach znajduje się wizerunek Pani Jasnogórskiej, który jest podtrzymywany przez rzeźby dwóch Aniołów. Ponad obrazem na sklepieniu prezbiterium zgodnie ze starą polichromią zostały namalowane dwa Anioły, pomiędzy którymi znajduje się wstęga a na niej napis: „Wszyscy Święci przyczyńcie się za nami”. Środek ołtarza stanowi niezwykły obraz Wszystkich Świętych. Dzieło to stworzył czeski artysta malarz Franciszek Fromm z Fulneku na Morawach. Fundatorem obrazu był mieszkaniec Szerokiej, Wawrzyniec Stenzel.;Temat obrazu stanowią postacie świętych, wśród nich wyróżnia się figura św. Jana Nepomucena – dzisiejszego patrona Jastrzębia Zdroju. W górnej części autor przedstawił Trójcę Świętą. Niezwykłość obrazu dopełnia bogato rzeźbiona i zdobiona 24 karatowym złotem rama.;Przed obrazem na wolnostojącej mensie znajduje się późnobarokowe z elementami klasycystycznymi tabernakulum z dwoma adorującymi aniołami – Serafinami wykonane w latach 1808-1810 i ufundowane przez wspomnianego już Wawrzyńca Stenzel.

Nawę świątyni od jej prezbiterium odgradzają wykonane z kutego żelaza balaski, które zostały wykonane przez artystę kowala Franciszka Bronnego w roku 1873. W części środkowej nawy, w półkolistych arkadowych wnękach pomiędzy pilastrami, w których pierwotnie mieściły się ołtarze boczne, w których za drewnianą obudową znajdowały się dawne kamienne późnobarokowe mensy typu sarkofagowego z rokokową dekoracją, obecnie zostały umieszczone naprzeciw siebie obrazy: Serca Pana Jezusa oraz Marki Bożej Anielskiej. Po bokach obu obrazów umieszczone zostały cztery zabytkowe, odnowione rzeźby barokowe – postacie zastygłe w ruchu z rozwianymi szatami. Na szczególną uwagę zasługuje z pietyzmem odnowiona późnobarokowa rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVIII wieku, znajdująca się naprzeciw rzeźby przedstawiającej św. Antoniego. Zabytkiem niebywałej urody jest późnobarokowa ambona, na górze której został umieszczony pelikan – symbol Chrystusa. Na uwagę zasługują również niezwykłej urody organy z 1785 roku, które stanowią dzieło organomistrza Antoniego Staudingera. Pierwotnie znajdowały się w starym, drewnianym kościele, a do obecnego zostały przeniesione 14 grudnia 1801 roku.

Mury kościoła Wszystkich Świętych kryją również inne dzieła sztuki: barokowo-klasycystyczny drewniany krzyż ołtarzowy pochodzący z początku XIX, mszały z 1712, 1738;i 1769 roku, cynowe lichtarze późnobarokowe z około 1800 roku, dwa kielichy, w tym jeden z dekoracją rokokową i klasycystyczną z około 1800 roku i drugi z cechami barokowymi i klasycystycznymi z 1865 roku oraz monstrancję rokokową z 1772 roku, która została poddana renowacji w 1872 roku i która posiada figurki aniołów, Boga Ojca i ducha Świętego. Na plebanii kościoła odnaleźć można zabytkowe starodruki w postaci mszałów, z których jeden został wydrukowany w Antwerpii w 1712 roku, drugi we Wrocławiu w 1738 roku, a trzeci – żałobny – został wydrukowany w Kempten w 1769 roku. Ciekawy zabytek z pierwszej połowy XIX wieku stanowi ścienny zegar w stylu Biedermeier, który umiejscowiony jest w prostokątnym obramieniu z typowymi przedstawieniami walczącego z wężem lwa, rajskim ptakiem i papugą. Do zabytków zalicza się również zachowane trzy krucyfiksy, z których dwa to krucyfiksy procesyjne.

Będąc w kościele Wszystkich Świętych należy również zwrócić uwagę na niezwykły drewniany chór muzyczny, zdobiony motywami regionalnymi nie tylko malowanymi, ale również rzeźbionymi. Ponad głowami wiernych na sklepieniach namalowane zostały postacie czterech Ewangelistów. W otworach okiennych po obu stornach nawy w roku 1998 zostały umieszczone witraże. Witraż przedstawiający św. Barbarę został ufundowany przez górników z Kopalni Węgla Kamiennego „Borynia”; witraż z wizerunkiem św. Jacka to dar emerytów i rencistów; witraż z postacią św. Floriana został ufundowany przez Ochotniczą Straż pożarną w Szerokiej; szerockie zespoły wokalne „Niezapominajki” i „Druga Młodość” ufundowały witraż z wizerunkiem św. Cecylii; witraż z postacią św. Krzysztofa to dar kierowców; działkowcy i rolnicy ufundowali ostatni z witraży, na którym przedstawiono postać św. Izydora.;W oknie wieży kościelnej znajduje się witraż z herbem Szerokiej, który według różnych dokumentów przedstawia bądź siedem malejących pali (XVIII i XIX w.) bądź 10 różnie ułożonych względem siebie świec (1848). Herb Szerokiej odleźć można również przechodząc przez bramę cmentarną – został on umieszczony w posadzce, tuż przy tablicy ofiar wojny, powstałej z inicjatywy byłego żołnierza kampanii wrześniowej1939 roku – śp. Teodora Guzego

Niedaleko kościoła znajduje się wpisana na listę zabytków utrzymana w stylu późnobarokowym przydrożna kapliczka z XVIII wieku z półkolistą absydą. Wybudowana prawdopodobnie równocześnie z kościołem posiada zaokrąglone narożniki, wnętrze zawiera sklepienia żaglaste, a elewacje posiadają podziały ramowe i zaakcentowane korynckimi pilastrami narożniki frontowe. Ściany zwieńczone są belkowaniem, wejście zamknięte jest łukiem koszowym, okna zaś łukiem półkolistym, ponad elewacją frontową wyrasta attyka z wysmukłym szczytem o falistym wykroju, a dwuspadowy dach pokryty jest dachówką. Kapliczka została postawiona u czci św. Jana Nepomucena – opiekuna dobrej sławy i patrona chroniącego mieszkańców od powodzi.
Kościół p.w. Wszystkich Świętych został wpisany do rejestru zabytków 5 lutego 1966 roku.

Sanktuarium Opatrzności Bożej (Kościół pw. św. Katarzyny i Opatrzności Bożej)

Pierwsze wzmianki o kościele pod wezwaniem świętej Katarzyny Aleksandryjskiej; pochodzą z protokołu powizytacyjnego sporządzonego w roku 1652. Kościół, o którym wzmiankowano był w tym czasie co najmniej drugą budowlą kościelną usytuowaną w Jastrzębiu. Zbudowany z drewna, kryty gontem, z drewnianą dzwonnicą, w której zawieszone były trzy dzwony „bardzo pięknie dźwięczące”, deskowanym sufitem i ceglaną podłogą posiadał ołtarz główny poświęcony św. Katarzynie Aleksandryjskiej. Z biegiem lat pojawiło się mylne przeświadczenie, iż pierwotnie kościół nosił wezwanie Opatrzności Bożej. Ten pogląd przypuszczalnie zrodził się w momencie, kiedy to w parafii w roku 1764 powstało Bractwo Opatrzności Bożej, do powstania którego w znacznej mierze przyczynił się miejscowy właściciel dóbr – baron Jerzy Ludwik Strachwitz. Z czasem doszło do tego, iż odpust Bractwa przyćmił znaczeniem święto patronki kościoła. Kościół otaczał cmentarz, który w 1679 roku nie posiadał jeszcze krzyża, a który pojawił się dopiero w; roku 1688. W roku 1679 kościół posiadał dwa ołtarze – główny (w dalszym ciągu poświęcony św. Katarzynie) i boczny, a w roku 1688 dodano jeszcze trzeci. W tym okresie wykonano również na potrzeby kościoła konfesjonał, chrzcielnicę (najpierw z drewna, potem z kamienia), dwa srebrne kielichy, mosiężną, posrebrzaną monstrancję oraz cztery cynowe i dwa drewniane świeczniki. W roku 1773 u nieznanego z nazwiska malarza wodzisławskiego został zamówiony dla Bractwa Opatrzności Bożej charakterystyczny obraz Opatrzności Bożej, który to został następnie umieszczony w prezbiterium kościoła. Na drewnianej, trójkątnej desce zostało namalowane Oko Opatrzności Bożej, adorowane przez dwa anioły wyłaniające się zza chmur. Pod malowidłem umieszczono napis w języku staropolskim, który brzmi: „Módlcie się do Opatrzności Boskiey Boga naywyiżego, bośmy są iego lud y owieczki iego”. Z czasem obraz ten został uznany za cudowny.

26 czerwca 1811 roku miała miejsce wielka tragedia – tego dnia w świątyni wybuchł pożar – prawdopodobnie od uderzenia pioruna, który szczęściem nie zdołał strawić całej budowli. Zachowało się wyposażenie w postaci starych organów, stacji drogi krzyżowej, ław kościelnych, a także wspomnianego obrazu Opatrzności Bożej. Po pożarze postanowiono wybudować „prowizoryczny” kościółek o konstrukcji muru pruskiego, któremu rola świątyni przypadła jednak przez następne 14 lat. Na czas budowy nowego kościoła obraz został przeniesiony do zamku barona Strachwitza, który w późniejszym okresie zwany był „dworem na Dębinie” i znajdował się w okolicach szkoły podstawowej przy obecnej ulicy Katowickiej. Po jego śmierci malowidło przeniesiono do Rybnika, skąd z powrotem został sprowadzony do Jastrzębia na zamek. Trudny czas wojen napoleońskich sprawił, że dopiero w roku 1823 rozpoczęły się prace związane z budową nowego, murowanego kościoła. Idąc w ślad za mieszkańcami Szerokiej i Krzyżowic, zdecydowano o postawieniu murowanego kościoła. Głównymi orędownikami prac byli; baron Strachwitz oraz proboszcz Fesser. Prace trwały do roku 1825, kiedy to 16 października odbyła się uroczystość poświęcenia świątyni. Jednocześnie prowadzone były prace rozbiórkowe tymczasowego kościoła. Podczas tych prac śmiertelnemu wypadkowi uległ 12-letni Janek Szajer. Tragedię tę upamiętnia ułożony w chodniku przed bocznymi drzwiami kościoła obramowany krzyż.

Prace wykończeniowe i wyposażanie kościoła trwały jeszcze przez sześć lat, do roku 1831. W 1836 roku zakupiono nowe obrazy stacji Drogi Krzyżowej, a dotychczasowe odsprzedano do kościoła w Skrzyszowie. Mimo ukończenia budowy kościoła obraz Opatrzności Bożej, zgodnie z życzeniem barona Strachwitza, pozostał nadal na zamku. Gdy zamek zmienił właściciela doszło do tego, iż obraz był poniewierany i w ostateczności znalazł się na strychu. Dopiero w roku 1931 dzięki staraniom księdza proboszcza Józefa Czernika obraz w uroczystej procesji został przeniesiony do kościoła i zawieszony na ścianie prezbiterium. W roku 1935 obraz został oddany do renowacji, której podjął się artysta malarz Kasper Pochwalski z Krakowa. Obraz otrzymał także nową, piękną, złocistą ramę.

Niepowetowaną stratą dla kościoła było skonfiskowanie przez władze pruskie dzwonów kościelnych, które przeznaczono na cele wojenne. Pozostawiono jedynie największy, ale za to pęknięty dzwon. W roku 1929 wierni parafii zakupili cztery dzwony, które w roku 1931 poświęcono. W roku 1933 zakupiono nowe organy wykonane w stylu barokowym. W roku 1939 przechodzący front wojenny na początku działań zbrojnych nie dokonał zniszczeń w kościele. W roku 1943 po raz drugi miało miejsce skonfiskowanie dzwonów na rzecz działań wojennych. 15 lutego 1945 roku podczas nalotu na dach kościoła spadła bomba, która; zniszczyła wieżę i sklepienie budowli. W skutek tego wieżę ogarnął pożar, który roztopił ostatni dzwon. Kościół ucierpiał także od pocisków artyleryjskich, z który jeden uderzył we wschodnią ścianę, a drugi, wpadając do wnętrza kościoła, uszkodził figurę Najświętszego Serca Pana Jezusa. Po zakończeniu wojny przystąpiono do odbudowy kościoła. Położono nowy dach (z blachy ocynkowanej nad nawą, z blachy miedzianej w hełmie wieży), odremontowano wieżę, sklepienia, ściany i organy, a także zakupiono dwa nowe dzwony. W roku 1974 kościół otynkowano i odmalowano. W roku 1970 po raz kolejny nastąpił remont organów, a w roku później dokonano zmiany wystroju wnętrza kościoła polegającej na podniesieniu prezbiterium o 1,5 metra. Odnowiono także obrazy św. Józefa, św. Katarzyny oraz Opatrzności Bożej. Następny remont kościoła odbył się w roku 1991, a w grudniu 1994 roku zakończyła się renowacja zabytkowej ambony.

Kościół powstał jako budowa późnobarokowa z elementami klasycystycznymi nawiązująca do brył i przestrzeni wewnętrznej budowli (hala ścienno-filarowa, baldachimowy system sklepień, zaokrąglenia naroży, trójdzielna fasada z wtopioną w korpus wieżą, „centralizacja” wnętrza czy podziały elewacji) wznoszonych i spopularyzowanych w niewielkich wiejskich kościołach parafialnych Czech i Śląska. Kościół św. Katarzyny jest jedną z ostatnich świątyń zbudowanych w tej grupie. Elementy klasycyzmu przejawiają się głównie w szczegółach wystroju – feston w fasadzie, jońskie głowice pilastrów w prezbiterium czy ambona.

Budowla o zwartej, regularnej i monumentalnej bryle postawiona została na wzniesieniu i występującym o zmiennej wysokości cokole, dzięki czemu dumnie góruje nad okolicą. Jej charakterystycznym elementem jest kulminująca masywna wieża, którą wieńczy baniasty hełm z latarnią, i która wyrasta poza pobliski starodrzew. Wieża wbudowana w korpus świątyni z korpusem przybudówek tworzy w fasadzie środkowy dwukondygnacyjny ryzalit.

We frontowej, trzyosiowej fasadzie zachodniej umiejscowione zostało wejście główne do kościoła, nad którym znajduje się prostokątna tablica heraldyczna z herbem fundatorów świątyni – Strachwitzów. Nad tablicą znajduje się okno, które zwieńczone jest dekoracją w postaci klasycystycznego festonu laurowego, który zawiera tabliczkę z datą zakończenia budowy kościoła, czyli rokiem 1825. Po obydwu stronach okna znajdują się wnęki zakończone łukiem, w którym prawdopodobnie pierwotnie były umieszczone figury świętych. Niestety do dnia dzisiejszego nie wiadomo, kogo figury przedstawiały i w związku z tym nie można ich odtworzyć. Ściana frontowa posiada wyraźne podziały ramowe przeprowadzone za pomocą smukłych pilastrów doryckich (które zostały zdwojone w elewacji wieży), odcinków gzymsu cokołowego i pełnego belkowania z mocno wyładowanym, bogato profilowanym i kierowanym gzymsem. Mniej więcej w środku osi wieży umiejscowiony został trójkątny symbol – Oko Opatrzności. Nad nim znajduje się owalny okulus, nad którym znajduje się okno, a nad nim tarcza zegarowa (obecnie podświetlana w nocy). Tarcza zegarowa została „wciśnięta” pomiędzy architrawem i gzymsem wieńczącym całość belkowania sprawiając wrażenie ich „rozpychania”. Od strony północnej i południowej budowla posiada sześcioosiowe ujednolicone elewacje, które rozczłonkowane są regularnym układem ujednoliconych okien z prostymi podziałami ramowymi oraz zamkniętych drzwi (po dwie pary z każdej strony). Od strony południowej do korpusu budowli przylega dwukondygnacyjny aneks z wejściem bocznym, nad którym umieszczony jest mały otwór okienny i blenda. Nad nimi znajduje się okno nawiązujące swoją formą do pozostałych okien elewacji. Od wschodu znajduje się zaokrąglona część apsydy prezbiterialnej, która posiada ślepą płaską ścianę środkową i zaokrąglone jednoosiowe ściany boczne, w których znajdują się okna nawiązujące swoją formą do pozostałych. Całość zwieńczona jest belkowaniem i profilowanym gzymsem.

Jednonawowy kościół posiada krótkie, zamknięte spłaszczonym półkolem prezbiterium, do którego od południa przylega kwadratowa przybudówka o zaokrąglonych narożnikach mieszcząca na parterze zakrystię, a na piętrze dawną lożę kolatorską, która posiada sklepienia kolebkowe z lunetami. Trójprzęsłowa nawa oddzielona od prezbiterium pełnym łukiem tęczy zbudowana została na planie wydłużonego prostokąta o zaokrąglonych narożnikach, do której przylega wieża. Po bokach wieży znajdują się nie wyodrębniające się z bryły kościoła przestrzenie, które od północy stanowią kwadratową kaplicę, a od południa schody wiodące na chór i wieżę (które są dostępne także od strony zewnętrznej świątyni). Nawę i prezbiterium przykrywają sklepienia żaglaste na parzystych gurtach, natomiast ściany są rozczłonkowane parami pilastrów, pomiędzy którymi znajdują się płytkie wnęki przesklepione hemisferycznie. Murowany chór muzyczny, pod którym znajdują się trzy pola sklepień żaglastych rozdzielonych gurtami, wsparty jest na trzech filarowych arkadach i posiada parapet podzielony pilastrami w części środkowej z nadwieszonym występem rozczłonkowanym puklowaniem.; Sklepienia żaglaste odnaleźć można także w zakrystii, kaplicy i kruchcie pod wieżą. W wejściach do zakrystii i loży znajdują się drzwi klepkowe z okresu budowy kościoła. Wnętrze kościoła kryje w sobie szczątkowo zachowane wyposażenie barokowe, które znajdowało się w spalonym kościele drewnianym. Zalicza się do niego przede wszystkim obraz Opatrzności Bożej z 1773 roku, ambona i chrzcielnica, obraz św. Katarzyny, na którym widnieje wizerunek kościoła (wykonany ok. roku 1825) oraz cykl obrazów Drogi Krzyżowej z 1836 roku.

Na zdjęciach sprzed 1878 roku, które zachowały się w zbiorach Archiwum Archidiecezjalnego we Wrocławiu widać, że zarówno dach kościoła jak i hełm wieży były kryte gontem.

Kościół św. Katarzyny został wpisany do rejestru zabytków 5 sierpnia 1966 roku. 8 lipca 2012 roku uroczyście ogłoszono Dekret ustanawiający kościół św. Katarzyny w Jastrzębiu-Zdroju Diecezjalnym Sanktuarium Opatrzności Bożej.

Kościół pw. św. Barbary i Józefa

Kościół św. Barbary i Józefa uważany jest za najcenniejszy z zabytków znajdujących się na terenie Jastrzębiu Zdroju. Pierwotnie kościół ten wzniesiony został w Jedłowniku – dzielnicy Wodzisławia Śląskiego. Pierwsza wzmianka o kościele w Jedłowniku pojawia się w roku 1447 w spisie świętopietrza. Przypuszcza się, iż kościół mógł być zbudowany w roku 1345, bowiem na jednej belce kościoła znaleziony został wyryty napis „MCCCVL”, który oznacza rok 1345. Pierwsze dokładne opisy kościoła pochodzą z roku 1652. Jego gruntowne odrestaurowanie nastąpiło w roku 1888. Pierwotnie kościół wewnątrz był wybielony, posiadał sufit z malowanych desek, podłoga była wykonana z cegieł. W kościele znajdowały się trzy ołtarze – główny poświęcony był św. Barbarze, lewy późnorenesansowy z połowy XVII wieku, prawy – barokowy z przełomu XVII-XVIII wieku ozdobiony rzeźbami puttów. W roku 1801 podłogę kościoła wyłożono kwadratowymi płytami z kamienia. W roku 1886 proboszcz Ring podjął się prac remontowych, których efekty zachowały się do momentu rozebrania go i przeniesienia do Jastrzębia Zdroju.

Pierwotnie wymienianym patronem kościoła był św. Marek Ewangelista. Pojawienie się św. Barbary jako nowej patronki kościoła odnosi się do sytuacji, kiedy to w roku 1678 sprawiono nowy główny ołtarz, który był poświęcony tej właśnie Świętej. Od tego momentu pierwszy patron odszedł w zapomnienie. W latach 1949-52 w Jedłowniku został zbudowany nowy, murowany kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Wszechpośredniczki Łask i św. Antoniego, który stał się kościołem parafialnym. Tym samym; kościół św. Barbary przestał tę funkcję pełnić, a nieużytkowany – zaczął niszczeć. Początki lat 60. XX wieku to okres dynamicznego rozwoju miasta Jastrzębia Zdroju. Wtedy to zaczęto budować kopalnie, a wraz z nimi nowe osiedla – pierwszym było osiedle pod nazwą „Połomska”, które później nazwano „Przyjaźń”. Osiedle liczyło ok. 3 tys. mieszkańców, którzy należeli do Parafii p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa zlokalizowanej w osiedlu Zdrój. W związku z wieloma trudnościami, z jakimi borykali się wierni, tj. przepełnionym kościołem, dużymi odległościami do kościoła parafialnego, nastąpiła potrzeba zmiany takiego stanu rzeczy.

Kiedy w roku 1969 parafię Najświętszego Serca Pana Jezusa objął ks. Anzelm Skrobol rozpoczęły się starania, aby na osiedlu Przyjaźń wybudować kościół lub chociaż kaplicę. Ze względu na wrogą postawę władz Polski Ludowej do wszystkiego, co związane było z działalnością kościelną, wszelkie prośby o budowę nowego kościoła spotykały się z odmową. Po wielu staraniach powstał oficjalny projekt budynku gospodarczego, który nieoficjalnie miał pełnić rolę punktu katechetycznego z odprawianymi od czasu do czasu mszami świętymi dla chorych i starszych, a potem także wszystkich parafian. Zezwolenie na jego budowę uzyskano wiosną w roku 1971 i od razu rozpoczęto budowę. Powstawał więc dom gospodarczy, który w zamyśle przeznaczony był na kościół, a właściwie – na kaplicę. Ksiądz Anzelm Skrobol miał wielkie zaufanie do Świętego Józefa – z tego też względu Jemu zawierzył sprawę tej budowy. Na początku w sprawę budowy wtajemniczonych było niewielu budowniczych. Z czasem coraz więcej osób dowiadywało się, co tak naprawdę powstaje i pod koniec prac widać było wielką solidarność społeczności lokalnej. Mieszkańcy osiedla okazywali wielką chęć pomocy w każdej formie.

Kaplica będąca oficjalnie „budynkiem gospodarczym” powstała w sto dni, a poświęcenie nastąpiło 14 listopada 1971 roku; przy ogromnym wzruszeniu ks. Skrobola i zgromadzonych wiernych. Kaplica, która mogła pomieścić około pięciuset wiernych została poświęcona św. Józefowi Robotnikowi. Wkrótce potem nad ołtarzem zawisł ołtarz Patrona. Od tamtej chwili wszelkie nabożeństwa, katechezy i inne obrzędy odbywały się w kaplicy, która stała się centrum życia religijnego wiernych mieszkających w tamtej części miasta.

Budowa kaplicy pociągnęła za sobą skutki w postaci długotrwałych prześladowań, przesłuchań, szykan i sankcji w postaci wyroków sądowych, poleceń rozbiórki budynku, czy kar pieniężnych w stosunku do osób zaangażowanych bezpośrednio w budowę kaplicy (państwo Szotek, którzy przekazali grunt pod budowę kaplicy) czy w jakikolwiek inny sposób związanych ze sprawą. Od momentu poświęcenia kaplicy miała miejsce wymiana „korespondencji pomiędzy przedstawicielami mieszkańców, a władzami państwowymi”, gdyż w dalszym ciągu nierozwiązana pozostawała sprawa wydania zezwolenia na budowę nowego kościoła. Zachowane (w Kronice; Parafialnej) listy ukazują w sposób obrazowy „jakie wówczas były czasy, na czym polegała wtedy „demokracja” oraz jakimi kierowano się mechanizmami”. Ukazana jest także troska mieszkańców osiedla o uzyskanie zezwolenia na budowę „normalnego” kościoła oraz o tych, którzy byli represjonowani i prześladowani z powodu wybudowania kaplicy. W liście datowanym na dzień 29 czerwca 1972 roku skierowanym do pani Otylii Celejewskiej Naczelnik Wydziału Urzędu do Spraw Wyznań w Warszawie pisze: „() Obiekty sakralne i kościelne są i będą budowane, ale na miarę realnych potrzeb i możliwości. Władze wojewódzkie idąc naprzeciw religijnym potrzebom mieszkańców Jastrzębia i okolicy, zapowiedziały Kurii Biskupiej w Katowicach możliwość przeniesienia zabytkowego drewnianego kościoła z Jedłownika pow. Wodzisław Śl. do Jastrzębia ()”.

W tym samym czasie kościół św. Barbary w Jedłowniku popadł w stan ogromnego zniszczenia. Słupy nośne zostały zaatakowane przez grzyb i w 50% ich przekrój był przegniły. Pozostałe elementy konstrukcyjne były również zagrzybione, szczególnie w dolnych partiach. W górnej części wieży mimo przegnicia pokrycia gontowego cała konstrukcja okazała się być w stanie dobrym. Fundamenty w nawie i prezbiterium uległy całkowitemu zmurszeniu i rozkruszeniu. W dobrym stanie zachował się strop w kształcie; łuku, który znajdował się nad nawą i prezbiterium. Również w dobrym stanie zachowała się konstrukcja więźby dachowej. Gont uległ całkowitemu przegniciu, a jego pokrycie wyglądało jak „sito”. Konstrukcja zakrystii i kruchty była dobrze zachowana, natomiast odeskowanie zewnętrzne, podobnie jak całego kościoła, wymagało naprawy. Część desek popękało i uległo zgniciu. Widoczna była także w dużym stopniu niszcząca działalność owadów i grzybów. Aby kościół mógł zostać uratowany, niezbędnym było rozpoczęcie prac remontowych od razu. W związku z tym rozpoczęto prace przygotowawcze równolegle w Jedłowniku – związane z demontażem i przeniesieniem, i w Jastrzębiu Zdroju – związane z przygotowaniem do rekonstrukcji kościoła. W lutym 1974 roku zostały zakończone rozmowy na temat przeniesienia zabytkowego kościoła do Jastrzębia Zdroju. W kwietniu rozpoczęto proces rozbiórki kościoła w Jedłowniku – nastąpiła segregacja i numeracja nadających się do dalszej budowy elementów, ołtarz natomiast został przekazany do pracowni konserwatorskiej. Jednocześnie w Jastrzębiu rozpoczęły się roboty ziemne. W maju i czerwcu przeprowadzono prace budowlane i transportowe. 8 lipca 1974 roku Ksiądz Biskup Józef Kurpas poświęcił kamień węgielny pod budowę zabytkowej świątyni. Od lipca, dzięki spontanicznemu i bezinteresownemu poświęceniu mieszkańców, fachowców różnych zawodów i górników prace związane z budową nowego kościoła w grudniu 1974 roku mogły zostać zakończone. Nad całością prac, począwszy od rozbiórki kościoła w Jedłowniku, transportu konstrukcji i rozpoczęcia budowy nowego kościoła czuwał dotychczasowy administrator wspólnoty wiernych przy kaplicy p.w. św. Józefa Robotnika – ksiądz Rudolf Jeziorski. 3 grudnia 1974 roku za sprawą Biskupa Katowickiego Herberta Bednorza nastąpiło uroczyste poświęcenie drewnianego kościoła, któremu nadano wezwanie dwóch patronów – św. Barbary i św. Józefa Robotnika. Po poświęceniu nastąpiła uroczysta Msza święta, która zgromadziła nie tylko przedstawicieli Kościoła, ale przede wszystkim rzesze wiernych. Po poświęceniu kościoła kaplicę p.w. św. Józefa Robotnika, jako dotychczasowy ośrodek życia religijnego mieszkańców osiedla „Przyjaźń”, zaadoptowano na budynek mieszkalny dla księży (prace te wykonano w roku 1975).

W trakcie przenosin wygląd kościoła uległ pewnemu zniekształceniu. Podniesiony został cokół kościoła w celu utworzenia dolnej kondygnacji kościelnej. Ze względu na duży spadek terenu, jak również dla zapewnienia drewnianej konstrukcji odpowiednich warunków hydrometrycznych, kościół został całkowicie podpiwniczony. Piwnice były przeznaczone do celów gospodarczych i magazynowych; znajdowało się w nich również pomieszczenie przeznaczone na kancelarię i małe lapidarium sakralne. Obecnie w pomieszczeniach piwnicznych znajdują się salki katechetyczne, a także sklepik parafialny i biblioteka z czytelnią.

Dzwonnica kościoła posiada konstrukcję szkieletową, której główną konstrukcję nośną stanowią cztery słupy narożne połączone ze sobą ryglami i krzyżakami. Izbica dzwonnicy i sygnaturka posiada konstrukcję słupowo-ramową. Izbica szalowana jest deskami, a pod nią znajduje się ozdobny okapik. Dwuskrzydłowe, drewniane drzwi główne zawieszone są na zawiasach pasowych z 1647 roku. Kościół stanowi zwartą bryłę z wydatną wieżą, dwukondygnacyjną zakrystią i podpiwniczeniem. Kościół jednonawowy na rzucie prostokąta z prezbiterium zamkniętym trójbocznie posiada przylegającą od zachodu kruchtę i zakrystię. Nad nazwą znajduje się dwuspadowy dach, na którym pomiędzy prezbiterium a nawą znajduje się czworoboczna wieżyczka, która została zmieniona. Pierwotnie zbudowana była na kwadratowej, poprzecznie deskowanej podstawie, nad której wydatnym gzymsem wznosiła się otwarta latarnia utworzona z podwójnych arkadek, zakryta czterospadowym daszkiem zakończonym ośmioboczną „banią” podbitą gontami. W chwili obecnej istnieje tylko niższa od poprzedniej, obita pionowo kwadratowa podstawa oraz latarnia, lecz zasłonięta i nakryta czterospadowym daszkiem namiotowym bez „baniastego” zakończenia.

Kościół bez wyraźnych cech stylowych z elementami barokowymi posiada wnętrze określone jako „salowe” – nawa jest szersza od prezbiterium. W czasie przebudowy w roku 1888 pomieszczenie pod wieżą zostało włączone jako przedłużenie nawy poprzez wycięcie znacznej części ściany od strony nawy. Pomiędzy nawą a prezbiterium znajduje się łuk tęczowy odcinkowy. Od strony południowej znajduje się chór muzyczny wsparty na sześciu słupach z pełną drewnianą balustradą, na który wiodą drewniane, jednobiegowe, policzkowe schody. Posadzki w nawie i pod wieżą stanowi łom marmurowy, a w prezbiterium i zakrystii podłoga jest drewniana.

Obiekt ten posiada wielką wartość artystyczną i historyczną, o dużym znaczeniu dla kultury polskiej. Wielką wartość w kościele stanowi zabytkowy ołtarz przylegający do ścian z obrazem św. Barbary, zabytkowa XIX-wieczna ambona z obrazami czterech ewangelistów malowanych na desce z XVII wieku, a także obraz „Maria z Dzieciątkiem” z XIX wieku.

Kościół św. Barbary i Józefa został wpisany do rejestru zabytków 5 sierpnia 1966 roku.

Dom Zdrojowy

Ten okazały budynek został wybudowany wiosną 1862 roku jako drugi obiekt zdrojowy. Usytuowany został w środkowej części Parku Zdrojowego, po północno wschodniej stronie obecnej głównej alei parkowej. Pierwotnie Dom Zdrojowy (Kur-Haus) składał się z dwóch części: głównej przeznaczonej na cele kuracyjne oraz mieszkalnej przeznaczonej dla lekarza uzdrowiskowego. Styl architektoniczny zwany „szwajcarskim”, w jakim Dom Zdrojowy został wybudowany charakteryzowały jasne elewacje o złożonej kompozycji w układzie „muru pruskiego” z widoczną drewnianą konstrukcją. Od strony placu Dom Zdrojowy posiadał ganek, na który prowadziły pojedyncze wachlarzowe schody. Charakterystyczny element Domu stanowiły ozdobne facjaty umiejscowione na piętrze budynku. W jednej z nich pierwotnie był umieszczony zegar. Od strony południowej do Domu Zdrojowego przylegał nieco mniejszy niż obecnie plac, który służył kuracjuszom do wypoczynku, spacerów i rekreacji. Od strony zachodniej Dom Zdrojowy otaczały alejki, zieleń starodrzewów oraz budynki „Szwajcarki” i pijalni wód. Po wschodniej stronie domu Zdrojowego usytuowany był tzw. folwark, który w uzdrowisku pełnił rolę „dostarczyciela” niezbędnych produktów żywnościowych. Dzięki temu zdrojowisko było samowystarczalne. Ówczesną „lodówkę” pełniła specjalnie wydrążona w skarpie za Domem Zdrojowym „jama”, w której przechowywane były produkty dostarczane z folwarku.

Dom Zdrojowy posiadał 20 kabin kąpielowych do terapii wodnej w tym 10 w I i 10 w II klasie, które były wyposażone w wanny wykonane z „pięknego, śląskiego marmuru”. Różnica pomiędzy I i II klasą kabin polegała na tym, iż wanny w klasie I posiadały owalny kształt i były wykonane z jednego bloku marmurowego oraz były wyposażone w złote okucia. Wanny w kabinach klasy II były wykonane z pięciu kawałków marmuru, a ich kształt był prostokątny. W budynku Domu Zdrojowego prócz kabin kuracyjnych znajdowały się jeszcze jadalnia, sala taneczna, czytelnia oraz restauracja. Nieco później w Domu Zdrojowym została zainstalowana ruletka, za sprawą której pojawił się pewien element „niepokoju” związanego z dorabianiem się wielu kuracjuszy. Z tego też powodu wynikały liczne spory, które skutkowały pojedynkami odbywającymi się w lasach zdrojowych. Z tego też względu najpierw salę, w której się znajdowała ruletka, a potem cały Dom Zdrojowy zaczęto nazywać „Kasynem”.

W latach 1864-1866 prowadzone wojny niepomyślnie wpłynęły na ilość przyjeżdżających do Jastrzębia kuracjuszy. W roku 1868 hrabia Königsdorf sprzedał Jastrzębie Dolne wraz ze Zdrojem Spółce Akcyjnej Actien Commandit Gesellschaft reprezentowanej przez kupca Eugeniusza Heimanna z Wrocławia. Wtedy też rozpoczął się okres najpierw powolnego, a później szybszego upadku zdrojowiska. Jeszcze około roku 1870 prowadzone były prace związane z wprowadzaniem zmian i ulepszeń w Zdroju – Dom Zdrojowy został powiększony i praktyczniej urządzony.

W roku 1888 osiedlił się w Jastrzębiu i objął stanowisko lekarza uzdrowiskowego dr  Mikołaj Witczak. W roku 1896 dzięki zaciągniętej w domu generalnym sióstr boromeuszek w Trzebnicy bezprocentowej pożyczce zakupił uzdrowisko o łącznej powierzchni ok. 240 ha wraz z Parkiem Zdrojowym. Dr Witczak zaczął przekształcać Zakład Kąpielowy w uzdrowisko dla dzieci chorych na reumatyzm. Sławę, którą uzdrowisko dziecięce z biegiem upływającego czasu osiągnęło, wzmacniały istotnie dobre wyniki w leczeniu dzieci z pomocą solanki jodowo-bromowej. W roku 1918 dr Mikołaj Witczak sprzedał uzdrowisko niemiecko-austriackiemu Towarzystwu Zdrojowemu, a w roku 1922 Jastrzębie Zdrój zostało przejęte przez administrację polską. W tym samym roku synowie dra Witczaka – Mikołaj i Józef odzyskują kurort. W latach 1922-1938 dzięki dynamicznemu rozwojowi i rozbudowie uzdrowiska Jastrzębie Zdrój stało się największym – pod względem ilości kuracjuszy i obrotów – w województwie uzdrowiskiem. Wtedy też nastąpiła rozbudowa Kasyna o skrzydło wschodnie, w którym mieściła się (i nadal funkcjonuje) duża wielofunkcyjna sala. Centrum życia towarzyskiego mieściło się w Kasynie Zdrojowym, w którym działały Klub Towarzyski, czytelnia oraz sala brydżowa. W roku 1939 uzdrowisko przeszło pod administrację niemiecką – wtedy też sanatoria zamieniono na szpitale i pomieszczenia biurowe. Po roku 1945 przystąpiono do odbudowy uzdrowiska, a w rok później wróciło ono w posiadanie braci Witczaków. W roku 1947 Dom Zdrojowy wraz z 80% uzdrowiska został przejęty pod zarząd Ministerstwa Zdrowia. W roku 1949 w Domu Zdrojowym funkcjonowała kawiarnia, jadłodajnia, a także dom kultury dla mieszkańców.

22 lipca 1955 roku do użytku publicznego oddano odrestaurowany Park Zdrojowy, a także przeprowadzono remont kapitalny Domu Zdrojowego oraz „Szwajcarki” dokonując wymiany drewnianych konstrukcji dachowych i pokrycia dachów oraz stolarki, położono nowe tynki i rynny oraz wymieniono instalacje elektryczną i grzewczą. W roku 1961 Park Zdrojowy wzbogacił się o nową atrakcję, którą był tzw. zwierzyniec. 29 października 1961 roku odbyła się uroczystość 100-lecia powołania uzdrowiska – została odsłonięta tablica pamiątkowa, którą umieszczono na frontowej ścianie Łazienek w Parku Zdrojowym. Wraz z odkryciem pokładów węgla kamiennego na terenie Jastrzębia Zdroju w od początku lat 60. XX wieku nastąpił intensywny rozwój górnictwa. Wtedy też podjęto plany rozbudowy niewielkiej miejscowości uzdrowiskowej jaka było Jastrzębie Zdrój do 100-tysięcznego miasta. Trzy lata później wskutek działalności górniczej nastąpił zanik źródeł solankowych. Ostatecznie w roku 1994 uzdrowisko zakończyło swoją działalność, a budynek Domu Zdrojowego został przejęty przez Gminę i przekazany Miejskiemu Ośrodkowi Kultury z przeznaczeniem na działalność kulturalną. W roku 1998 Dom Zdrojowy poddano generalnemu remontowi i modernizacji z odtworzeniem ganku frontowego od strony południowej i przywróceniem pierwotnego wystroju. W chwili obecnej w Domu Zdrojowym znajduje się m.in. sala lustrzana, sala „teatralna”, pracownia plastyczna, działają Dziecięca Rewia Taneczna Formacji Tańca „KLIPS”, Dziecięcy teatrzyk „Złota Gęś” i Teatr „Teatr Monitoring”, prowadzone są także zajęcia z nauki gry na gitarze i wiele innych.

Dom Zdrojowy wpisano do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 roku.

Pałac w Boryni

Pałac w Boryni wybudowany został w drugiej połowie XVIII wieku, najprawdopodobniej w 1781roku,  w stylu klasycystycznym z wpływami późnego baroku i usytuowany został na niewielkim wzniesieniu dominującym jednak nad okolicą.

Pałac wraz z otaczającym go zespołem zieleni parkowej, na którą składają się m.in. sześćsetletni dąb szypułkowy stanowiący pomnik przyrody, klony czy robinie, wpisany jest do rejestru zabytków 5 lutego 1966 roku.

Budynek pałacu jest symetryczny, o zwartej bryle, wybudowany na planie prostokąta. Obiekt jest podpiwniczony, trzykondygnacyjny (parter, piętro i poddasze użytkowe). Elewacje dłuższe siedmioosiowe, podzielone pilastrami zdobionymi elementami głowic korynckich.  Wszystkie cztery ściany zewnętrzne zdobią wysunięte ryzality. Całość wieńczy gzyms podokapowy. Kolorystyka ścian utrzymana jest w odcieniach bieli. Dach czterospadowy, mansardowy pokryty niemieckim łupkiem kamiennym koloru grafitowego. Do elewacji południowej dobudowano nowy taras parkowy ze schodami. Wejście główne do budynku usytuowane jest od strony północnej, do którego prowadzą reprezentacyjne schody wykończone kamienną okładziną.

Pałac w Boryni wielokrotnie zmieniał swoich właścicieli. Przyjmuje się, iż być może pierwotnymi właścicielami Pałacu była rodzina von Schlutterbach, która swe dobra w Boryni posiadała do roku 1840. W 1882 roku dobra Boryni Dolnej zostały włączone do Książęco-Pszczyńskiego Fideikomisu. Dopiero w roku 1922 tereny Boryni przeszły pod administrację powiatu pszczyńskiego. Wraz z wybuchem II wojny światowej w roku 1939 Borynia znalazła się we władaniu administracji niemieckiej, aż do roku 1945. Po wojnie zgodnie z reformą rolną Pałac przeszedł na własność państwa polskiego, a sam budynek został zaadaptowany na potrzeby szkoły. W 1961 roku miał miejsce remont budynku, podczas którego nastąpiła rekonstrukcja masandrowego dachu z lukarnami krytego dachówką. Podczas remont usunięto także ażurową klasycystyczną balustradę schodów prowadzących na piętro, co było związane z adaptacją budynku na potrzeby szkoły. Kolejny remont przeprowadzony przez Kopalnię Węgla Kamiennego „Borynia” miał miejsce w roku 1987. Jego założeniem było dostosowanie budynku Pałacu do potrzeb Ośrodka Szkoleniowego SiTG. Następnie budynek został przekazany Jastrzębskiej Spółce Węglowej S.A.

W 2009 roku pałac odkupił prywatny inwestor i poddał go gruntownej renowacji, a także  zaaranżował wnętrza na nowo.

Pałac zamienił się w elegancki hotel, w którym  znajduje się 20 pokoi o wysokim standardzie. Na parterze mieści się recepcja oraz 5 pokoi gościnnych. Pomieszczenia te swoją kolorystyką i stylizacją nawiązują do 4 pór roku. Natomiast piąty pokój został przygotowany dla niepełnosprawnych gości. Pierwsze piętro pałacu zaadaptowane jest na potrzeby organizacji przyjęć okolicznościowych. Największa sala może pomieścić ponad 100 gości.  Dwie mniejsze sale to „damska” i „męska” przygotowane na bardziej kameralne przyjęcia. Większość pokoi znajduje się na 2 i 3 piętrze. Jest wśród nich pokój myśliwski z tzw. „spocznikiem”, pokój dla nowożeńców oraz apartament na poddaszu z widokiem na ogród. Wnętrza pałacu zostały wykończone i umeblowane. W piwnicy budynku znajduje się stylowa restauracja, która jest dostępna dla wszystkich mieszkańców.

Sam budynek  dostępny jest dla zwiedzających. Obiekt w pełni przystosowany dla potrzeb osób niepełnosprawnych.

Pałac do dziś stanowi niezwykłą kompozycję architektoniczną, unikatową w skali miasta.

Polecamy