Strefa Centrum ma stać się miejscem, którego Jastrzębie-Zdrój potrzebuje od lat – centralną przestrzenią miejską, żywą i dostępną, ale jednocześnie mocno związaną z zielenią. Nie chodzi jednak o kopiowanie rozwiązań znanych z innych miast ani o stworzenie kolejnego, urządzonego parku. Pomysł jest bardziej wymagający: zachować to, co w tym miejscu najcenniejsze, i właśnie na tym fundamencie budować nowe centrum.
Kupiliśmy ten teren, aby mieć realny wpływ na jego przyszłość i możliwość ocalenia tej unikalnej przestrzeni bioróżnorodności. Chcemy połączyć rozwój funkcji miejskich z zachowaniem wartości przyrodniczych tego obszaru. Przyszłość centrum Jastrzębia-Zdroju to nie tylko projekt na mapie. To miejsce, które będzie częścią naszego życia przez kolejne dziesięciolecia
– podkreśla Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój Michał Urgoł
Nie tworzyć zieleni od nowa
Właśnie dlatego jednym z najważniejszych założeń prac jest poszanowanie tego, co już istnieje. Strefa Centrum nie jest pustą działką, na której można dowolnie narysować nową przestrzeń. Przez dziesięciolecia wykształciło się tutaj środowisko o charakterze mozaikowym, z własnymi zależnościami przyrodniczymi i wodnymi.
W Warszawie, Łodzi czy Katowicach w wielu miejscach podejmowano działania, aby odbudowywać zieloną szatę centrów. Jastrzębie ma sytuację wyjątkową, bo tutaj przez dziesięciolecia wykształciła się przestrzeń bioróżnorodności. Nie musimy jej tworzyć od nowa. Najważniejsze jest rozpoznanie tego środowiska i zachowanie jego najcenniejszych fragmentów
– mówi Przemysław Łukasik z pracowni architektonicznej Medusa Group
To ważna różnica. Nie chodzi o to, aby istniejący teren zastąpić zaprojektowaną zielenią, podobną do tej, którą znamy z Parku Zdrojowego. Strefa Centrum ma mieć własny charakter. Zieleń nie powinna być dekoracją dodaną do gotowej zabudowy. To przyszła architektura i przestrzenie miejskie mają zostać wpisane w istniejący krajobraz.
Stąd określenie „architektura zatopiona w zieleni”.
Projektanci zwracają uwagę również na znaczenie wody. Teren posiada potencjał retencyjny szacowany na około 7 tys. m³. Retencja krajobrazowa, ukształtowanie terenu, roślinność i stosunki wodne są więc częścią tego samego systemu, który trzeba uwzględnić przy projektowaniu.
Chodzi o poszanowanie tego, co jest. Nie tylko pojedynczych drzew, ale całego środowiska. To przestrzeń, która już funkcjonuje jako pewien ekosystem. Projektowanie powinno ten potencjał wykorzystać, a nie go zastępować
– podkreśla Przemysław Łukasik
Centrum po jastrzębsku
Nie oznacza to jednak, że Strefa Centrum ma pozostać nieurządzonym terenem zielonym. Jastrzębie-Zdrój potrzebuje wielofunkcyjnej przestrzeni miejskiej, ale nie musi przy tym kopiować historycznych rynków Rybnika czy Wodzisławia Śląskiego.
Jastrzębie nie ma takiej tradycji i nie ma sensu tworzyć sztucznej historycznej scenografii. Przyszłe centrum może mieć własną, współczesną formę – bardziej odpowiadającą miastu, które rozwijało się jako młody ośrodek przemysłowy i mieszkaniowy.
Może to być centralna przestrzeń miejska, miejsce codziennych spotkań, odpoczynku i spędzania czasu. Miejsce, w którym znajdą się kawiarnie, usługi, przestrzenie do organizowania wydarzeń, a być może również zabudowa mieszkaniowa. Wszystko to wśród istniejącej zieleni.
Nie chodzi też o konkurowanie z Parkiem Zdrojowym. Obie przestrzenie mogą pełnić różne funkcje i wzajemnie się uzupełniać. Park pozostanie miejscem o swoim charakterze, natomiast Strefa Centrum może stać się bardziej miejską, codzienną przestrzenią spotkań.
Projektowanie zaczyna się od poznania miejsca
Takie podejście wymaga pracy wielu specjalistów. Nad przygotowaniem koncepcji nie pracuje wyłącznie architekt. W zespole znajdują się architekci, urbaniści, socjolodzy, architekci krajobrazu, fitosocjolodzy oraz specjaliści z innych dziedzin.
W Urzędzie Miasta odbyło się spotkanie władz Jastrzębia-Zdroju z zespołem projektowym, podczas którego przedstawiono pierwsze efekty dotychczasowych analiz i prac. Za przygotowanie studium programowo-przestrzennego odpowiada pracownia architektoniczna Medusa Group z Bytomia. Aby projekt i proces konsultacji był rzetelny i oparty o działania interdyscyplinarne architekci z Bytomia do współpracy zaprosili zespoły z pracowni A2P2, architecture&planning oraz topoScape.
Ale projektanci nie chcą pracować wyłącznie na podstawie własnych analiz. Równie ważne jest to, co o przyszłym centrum powiedzą mieszkańcy.
Dlatego pierwszy etap konsultacji społecznych, rozpoczęty 10 sierpnia, ma charakter diagnostyczny. Do 6 września mieszkańcy mogą wypowiedzieć się na temat tego, jak powinno wyglądać nowe centrum, jakie funkcje powinno pełnić i czego nie może w nim zabraknąć.
Opinie mieszkańców zbierane były w różny sposób, od geoankiety w Internecie po punkty konsultacyjne czy wywiady prowadzone na ulicach miasta przez socjologa. Przedstawiciele zespołu prowadzącego badania podkreślają, że mieszkańcy chętnie podejmowali rozmowę i dzielili się swoimi pomysłami. Do 6 września można wypełniać ankietę internetową, a także przekazywać uwagi i uczestniczyć w rozmowach z zespołem projektowym. W kolejnym etapie konsultacji mieszkańcy będą mogli odnieść się już do możliwych sposobów zagospodarowania terenu.
Do procesu zostaną włączone również organizacje społeczne i ekologiczne. Ich wiedza i doświadczenie mają uzupełnić obraz potrzeb oraz przyrodniczych uwarunkowań Strefy Centrum.
Na podstawie zebranych opinii, analiz i prac projektowych powstanie koncepcja zagospodarowania terenu. Ma być gotowa do końca tego roku.
Dziś nie chodzi więc jeszcze o odpowiedź na pytanie, gdzie dokładnie stanie konkretny budynek. Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, jakiego miejsca potrzebuje Jastrzębie-Zdrój.
Miejsca, które będzie miejskie, ale nie odetnie się od przyrody. Miejsca spotkań, ale również odpoczynku. Przestrzeni nowoczesnej, ale szanującej to, co przez dziesięciolecia stworzyła natura.
Chcemy stworzyć miejsce, z którym mieszkańcy będą mogli się utożsamiać i które przez lata będzie służyło kolejnym pokoleniom jastrzębian. Dlatego tak ważne jest, aby decyzje dotyczące Strefy Centrum były dobrze przemyślane i wynikały zarówno z wiedzy specjalistów, jak i głosu mieszkańców
– podsumowuje Prezydent Miasta
