28 lutego o godzinie 14:00 w Muzeum Miejskim w Jastrzębiu-Zdroju odbędzie się otwarcie wystawy poświęconej Danucie Siedzikównie „Ince” oraz pokoleniu Żołnierzy Wyklętych – żołnierzy powojennego podziemia niepodległościowego, którzy po 1944 roku podjęli walkę z narzuconym Polsce systemem komunistycznym i sowiecką okupacją.
Wystawa ukazuje historię „Inki” w pełnym kontekście jej życia i służby. Danuta Siedzikówna urodziła się 3 września 1928 roku w Guszczewinie na Podlasiu. Wychowana była w duchu głębokiego patriotyzmu. W czasie II wojny światowej jej ojciec został wywieziony przez NKWD, matka zginęła z rąk okupanta niemieckiego. Mając zaledwie piętnaście lat, złożyła przysięgę żołnierzy Armii Krajowej i przeszła szkolenie sanitarne. Po wkroczeniu Sowietów i rozpoczęciu instalowania w Polsce władzy komunistycznej nie zaprzestała działalności konspiracyjnej. W 1945 roku została aresztowana przez NKWD i Urząd Bezpieczeństwa. Wkrótce została odbita z komunistycznego więzienia. Uwolniona, wstąpiła do V. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej dowodzonej przez mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”. Brygada ta, wywodząca się z wileńskiego okręgu AK, po zajęciu Kresów przez Armię Czerwoną kontynuowała walkę niepodległościową na terenach północno-wschodniej i północnej Polski. Była jedną z najbardziej aktywnych formacji podziemia antykomunistycznego w latach 1945–1946.
W szeregach brygady „Inka” pełniła funkcję sanitariuszki. Jej zadaniem było udzielanie pomocy rannym, organizowanie zaopatrzenia medycznego oraz opieka nad żołnierzami w warunkach ciągłej obławy i pościgu. Działała w realiach nieustannego zagrożenia – przeciwko oddziałom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, funkcjonariuszom Urzędu Bezpieczeństwa oraz NKWD. W lipcu 1946 roku Danuta Siedzikówna została aresztowana w Gdańsku. Poddano ją brutalnemu śledztwu. Oskarżono o bandytyzm, działalność dywersyjną i udział w działaniach przeciw funkcjonariuszom aparatu bezpieczeństwa. 3 sierpnia 1946 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku skazał Inkę na karę śmierci. Wyrok wykonano 28 sierpnia 1946 roku. W chwili egzekucji miała siedemnaście lat.
Przed śmiercią przekazała gryps do rodziny. Napisała słowa, które stały się jednym z najbardziej przejmujących świadectw powojennego podziemia:
„Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się jak trzeba”
Wystawa osadza historię „Inki” w szerszym rysie faktograficznym dotyczącym Żołnierzy Wyklętych, nazywanych również Niezłomnymi. Byli to żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” oraz innych organizacji, którzy po formalnym zakończeniu wojny nie uznali, ani nowej władzy komunistycznej, ani sowieckiej okupacji.
W latach 1944–1963 przez struktury podziemia przewinęły się dziesiątki tysięcy osób. Prowadzono akcje zbrojne przeciwko funkcjonariuszom aparatu bezpieczeństwa, rozbijano więzienia, uwalniano aresztowanych, organizowano siatki wywiadowcze i kolportaż nielegalnej prasy. Odpowiedzią państwa komunistycznego były masowe obławy, aresztowania, tortury oraz procesy pokazowe. Tysiące osób skazano na wieloletnie więzienia, a wiele tysięcy na karę śmierci. Straconych pochowano potajemnie w bezimiennych miejscach, aby zatrzeć ślady ich istnienia.
Termin „Wyklęci” odnosi się do losu tych ludzi po 1945 roku – wyklętych przez propagandę, usuniętych z podręczników, napiętnowanych jako „bandyci”. Dopiero po 1989 roku rozpoczął się proces przywracania ich do pamięci narodowej. Badania archiwalne, prace historyków, ekshumacje prowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej oraz identyfikacje genetyczne pozwoliły przywrócić im imiona i nazwiska.
Ekspozycja w Muzeum Miejskim łączy biografię „Inki” z szeroką panoramą powojennej walki o suwerenność Polski. Prezentuje dokumenty sądowe, materiały archiwalne, fotografie oraz opracowania historyczne, pokazując zarówno dramat jednostki, jak i mechanizm działania systemu represji. W centrum pozostaje jednak pytanie o znaczenie wierności przysiędze i umiłowania Ojczyzny w czasach, gdy cena tej wierności była najwyższa.
Wystawa stanowi próbę całościowego spojrzenia na historię Żołnierzy Wyklętych – żołnierzy II konspiracji, oddziałów powstańczych, bijących się do końca o wolność ojczyzny.
Uzupełnieniem wystawy będą pokazy filmów dokumentalnych o Żołnierzach Wyklętych, 1 marca w sali warsztatowej Muzeum w Jastrzębiu-Zdroju przy ul. Mikołaja Witczaka 3 oraz koncert Pawła Piekarczyka pt. Armia Podziemna Powraca. Koncert odbędzie się 10 marca w Domu Zdrojowym o godzinie 18:00.
Muzeum Miejskie w Jastrzębiu-Zdroju zaprasza!
